A - I n f o s
a multi-lingual news service by, for, and about anarchists **

News in all languages
Last 40 posts (Homepage) Last two weeks' posts

The last 100 posts, according to language
Castellano_ Deutsch_ Nederlands_ English_ Français_ Italiano_ Polski_ Português_ Russkyi_ Suomi_ Svenska_ Trk�_ The.Supplement

The First Few Lines of The Last 10 posts in:
Castellano_ Deutsch_ Nederlands_ English_ Français_ Italiano_ Polski_ Português_ Russkyi_ Suomi_ Svenska_ Trk�
First few lines of all posts of last 24 hours || of past 30 days | of 2002 | of 2003 | of 2004 | of 2005 | of 2006 | of 2007 | of 2008 | of 2009

Syndication Of A-Infos - including RDF | How to Syndicate A-Infos
Subscribe to the a-infos newsgroups
{Info on A-Infos}

(tr) Anti-Otoriter Yayıncılığın Türkiye'deki Serüvenine Bir Bakış

Date Thu, 22 Apr 2010 23:29:15 +0300


Anti-Otoriter Yayıncılığın Türkiye'deki Serüvenine Bir Bakış (*)
Her zaman aynı anlama gelmese de, bir "yayıncılık tarihi", bir tür
"hareket tarihi" olarak da okunabilir. Bu anlamda bu makale, özünde
bunu amaçlıyor olsa da, Türkiye'deki anti-otoriter yayıncılığın
tarihine ilişkin "eksiksiz" bir değerlendirme iddiası taşımıyor. Bu
noktada şunu da vurgulamak gerekir ki; pek çok kişinin aklına
gelebileceği gibi üst-başlıkta geçen "anti-otoriter" yerine "anarşist"
sözcüğünün kullanılması tercih edilebilir(di), ancak bu tercih,
ilerleyen satırlarda aktarılacak "öykü"yü tam anlamıyla betimleyecek
kapsayıcılıkta ol(a)mazdı.

Kitaplar ve Yayınevleri

Özellikle 19. yüzyıl sonlarında gelişmeye başlayan Ermeni devrimci
hareketi içerisinde anarşistlerin varlığı biliniyor olsa da, (bugünkü
Türkiye topraklarındaki) bu harekete dair yazılı kaynaklar ne yazık ki
yeterince araştırılmış değildir. Öte yandan Osmanlıca-Türkçe basılan
ilk anarşist/anti-otoriter kitabın, Baha Tevfik'in (1881-1916)
Felsefe-i Ferd adlı eseri olduğu bilinmektedir. 1992'de Burhan Şaylı
tarafından Türkçeleştirilip Altıkırkbeş'in (sonradan 1997'de Yumuşak G
Yayınları'nın) yayımladığı kitabın önsözü 7 Ocak 1914 tarihini
taşımaktadır.

1935 yılında yayımlanan Peter Kropotkin'in iki kitabı, Ahmet
Ağaoğlu'nun çevirdiği (1991'de Kavram Yayınları tarafından yeniden
basılan) Etika ile Haydar Rifat'ın çevirdiği Anarşizm, 1960'ların
sonlarına kadar yegâne anarşist çeviriler olma niteliğini korumuştur.
Bunun yanında, Marx'ın Kapital'inin (Rasih Nuri İleri'nin 16 yaşında
yaptığı çeviriyle) 1936'da yayımlanan (ve 1965'te Sosyal Yayınlar
tarafından yeniden basılan) "Özet"inin erken dönem İtalyan
anarşistlerinden olan Carlo Cafiero imzasını taşıyor olması dikkat
çekicidir. Sosyal Yayınlar'ın yayımladığı baskıda ise, Cafiero'nun
kişisel görüşlerini içeren bölümlerin çıkarıldığı özellikle
belirtilmektedir.

1960 sonrasındaki birkaç on yılda, anarşizme yönelik (eleştirel)
Marksist kitaplar dışında, yalnızca birkaç yeni çeviriye
rastlanmaktadır. Bunlar arasında 1966'da Galip Üstün'ün çevirisiyle
Gerçek Yayınevi'nin bastığı Henri Arvon'un Anarşizm Nedir?, 1967'de
Ergun Tuncalı'nın çevirisiyle Kitapçılık Tic. Ltd. Şti'nin yayımladığı
George Woodcock'ın Anarşizm, 1967'de Mehmet Tuncay'ın çevirisiyle
Habora Kitabevi'nin bastığı Michael Bakunin'in Seçme Düşünceler,
1969'da Vedat G. Üretürk'ün çevirdiği ve Ararat Yayınevi tarafından
yayımlanan Pierre-Joseph Proudhon'un Mülkiyet Nedir? kitapları
sayılabilir. Bunların yanında 1969'da Ant Yayınları da, Daniel Cohn
Bendit'in Anarşizm Komünist Bürokrasiye Karşı ile Jacques Duclos'un
Anarşizm: Sol Adına Sola İhanet başlıklı kitaplarını arkalı önlü tek
bir kitap halinde basmıştır. Bu kitapların pek çoğu, özellikle 1990'lı
yıllardan itibaren farklı yayınevleri tarafından yeniden basılmıştır.
Arvon'un kitabı İletişim, Proudhon'un kitabı Toplumsal Dönüşüm,
Woodcock'ın aynı başlıklı daha kapsamlı kitabı Kaos Yayınları
tarafından basılırken, Yöntem Yayınları Duclos'un kitabını 1976'da
yeniden yayımlamıştır.

1970'li yılların çatışmalı ortamında, anarşizmle mevcut şiddet ortamı
arasında bağa odaklanan birkaç telif eser de yayımlanmıştır. Bunlardan
ilki Fahri Tanman'ın Altınok Matbaası'nda bastırdığı (2. baskısı
1970'de yayımlanan) Demokratik Düzen Anarşik Usullerle Nasıl Tahrip
Edilir? başlıklı, bir diğeri ise konuyu görece daha nesnel ve akademik
bir şekilde ele alan, 1971'de yazıldığı halde yazarı Ziya Somar'ın
1978'deki ölümünden sonra Erdini Basım ve Yayınevi tarafından
yayımlanan Dünyada ve Bizde Anarşi - Anarşizm adlı kitaplardır. 1976
yılında, Ayşe Kemalı'nın çevirisiyle Milliyet Yayınları tarafından
basılan, Roderick Kedward'ın Anarşistler: Bir Dönemi Sarsanlar adlı
eseri de anarşizmi şiddet-terörizm ekseninden değerlendiren bir başka
kitaptır.

1980'lerin sonlarından itibaren yaygınlaşmaya başlayan dergi
faaliyetlerine paralel olarak özellikle çeviri kitapların sayısında
artış görülmektedir. Ida Mett'in Kronstadt 1921 kitabının 1985'te Ümit
Altuğ'un çevirisiyle Sokak Yayınları (1998'de R. Macit'in
Fransızca'dan yaptığı çeviriyle de Kaos Yayınları) tarafından
basılması, dönemin bürokratik sosyalizme yönelik eleştirel ortamını
yansıtmaktadır. Bunun yanında, George Sorel ve George Orwell'ın da
birer kitabını yayımlayan Sokak Yayınları, Türkiye'de
anti-otoriterlerin kurduğu ilk yayınevi olarak nitelendirilebilir.

1988'de "güç ilişkileri üretmeyen" bir toplumsallık arayışındaki
Ayrıntı Yayınları'nın kurulması da, anti-otoriter düşüncenin
felsefi-teorik altyapısının gelişiminde önemli bir rol oynamıştır.
Yevgeni Zamyatin'in 1988'de yayımlanan Biz adlı ütopyası, Maurice
Brinton'ın 1990'da yayımlanan Bolşevikler ve İşçi Denetimi gibi
reel-sosyalizm deneyimine eleştirel yaklaşan kitapların yanı sıra,
Pierre Clastres'in Devlete Karşı Toplum (1990) ve Vahşi Savaşçının
Mutsuzluğu (1992) vb. kitapların basılması anti-otoriter/özgürlükçü
akademik literatürü zenginleştirmiştir. Aynı yayınevi 1990'ların
başından itibaren, anarşizmin tarihini ve teorisini daha yakından
irdeleyen Hans Magnus Enzensberger'in Anarşi'nin Kısa Yazı (1993) ve
Rolf Cantzen'in Daha Az Devlet Daha Çok Toplum (1994) vb. çeşitli
kitaplar yayımlamaya başlamıştır. Murray Bookchin'in Özgürlüğün
Ekolojisi (1994), Ekolojik Bir Topluma Doğru (1996) ve Kentsiz
Kentleşme (1999) kitaplarının yanı sıra, Ayrıntı Yayınları 1990'lı
yılların sonlarından itibaren, post-modern kuramla anarşizmi
bütünleştirmeye çalışan eserlere odaklanmıştır. Bu anlamda, Crispin
Sartwell'in Edepsizlik Anarşi ve Gerçeklik (1999), Todd May'in
Postyapısalcı Anarşizmin Siyaset Felsefesi (2000), Matthias
Kaufmann'ın Aydınlanmış Anarşi Siyaset Felsefesine Giriş (2003) ve
Saul Newman'ın Bakunin'den Lacan'a Anti- Otoriteryanizm ve İktidarın
Altüst Oluşu (2006) adlı kitapları akla ilk gelen örnekler
arasındadır.

1992'de kurulup bir yıl sonra faaliyetlerine son veren Birey
Yayınları, P. J. Proudhon, M. Bakunin ve Karin Kramer
Verlag/Yayınları'nın birer kitabı dışında Dadacılık ile tarihteki
anarka-feminist kadınları anlatan birer kitap basabilmiştir. Birey
Yayınları'nın kapanmasının ardından, anarşist kitap yayıncılığı
alanındaki önemli bir eksiklik, Kaos Yayınları'nın 1994 yılında
kurulmasıyla beraber bir ölçüde giderilmeye başlanmıştır. Bu bağlamda,
yayıncılığın "hareket" ile ilişkisinin Kaos'un kurulmasıyla
derinleştiği söylenebilir. Kaos Yayınları, "anarşist mücadele
geleneğinin Türkiye'de neredeyse hiç bilinmeyen yüz elli yıllık tarihi
başta olmak üzere" tüm özgürlükçü mücadelelerin Türkiyeli okura
aktarılması işlevini üstlenmiştir. Geniş bir yelpazede yayımladığı
kitaplar arasında, P. Kropotkin'den M. Bakunin'e, Errico Malatesta'dan
Lev Tolstoy'a, M. Bookchin'den Rudolf Rocker'a, John Zerzan'dan
Unabomber'a, Emma Goldman'dan Colin Ward'a, İspanya Devrimi'nden
Ukrayna Mahnovist Hareketi'ne, p.m.'in Bolo'bolo ve William Morris'in
Hiçbiryer'den Haberler ütopyalarına kadar zengin bir literatür
bulunmaktadır. Bunun yanında, yayınevi Tayfun Gönül, Gün Zileli ve
Işık Ergüden gibi yazarların telif eserlerini de basmıştır. En çok
ilgi çeken yayını ise, (önceki paragraflarda değinilen) Woodcock'ın
Anarşizm başlıklı kapsamlı incelemesidir.

1990'lı yıllardan sonra farklı yayınevleri de anarşist çevirilere
ağırlık vermeye başlamıştır. Bunlar arasında, Sarmal Yayınevi
tarafından Osman Akınhay'ın çevirisiyle 1991'de 2 cilt olarak basılan
(2003'te tek kitap olarak Doruk Yayınları'nın bastığı) Paul Avrich'in
Anarşist Portreler'i, 1991'de Alev Türker'in çevirisiyle Kavram
Yayınları'nın yayımladığı Bakunin'in Devlet ve Anarşi'si sayılabilir.
Ayrıca, izleyen yıllarda Öteki, Metis, Doruk, İmge gibi yayınevleri de
P. Kropotkin, E. Goldman, P. Avrich, Ursula Le Guin vb. klasik
anarşist yazar ve edebiyatçıların önemli kitaplarını Türkçe'ye
kazandırmıştır.

2006 yılı başında kurulan Versus Kitap da, dört yılı ancak bulan kısa
süre içerisinde, özgürlükçü çizgide dikkate değer sayı ve nitelikte
kitaplar basmıştır. Bunlar arasında, Mustafa Erata ile Nil Erdoğan'ın
çevirdiği Robert Graham'ın Anarşizm Özgürlükçü Düşüncelerin Belgesel
Bir Tarihi (2007), Zarife Biliz'in Türkçeleştirdiği Harold Barclay'in
Efendisiz Halklar (2010), Harun Yılmaz'ın Rusya'da Devlet Merkezli
Sistem ve Bürokrasi (2006), Aziz Ufuk Kılıç'ın çevirdiği Philippe
Corcuff'un Bireycilik Sorunu (2009) ve Zamyatin'in Biz kitabının
(Algan Sezgintüredi'nin imzasını taşıyan) yeni çevirisi (2009)
sayılabilir.

Dergiler ve Diğer Yayınlar

Anarşist/anti-otoriter düşüncelerden süre(k)li yayınlarda bahsedilmeye
başlanması, 1908'i izleyen yıllarda, İkinci Meşrutiyet döneminin
göreli özgürlük ortamı içerisinde gerçekleşebilmiştir. İştirak
dergisinde Hayati imzasıyla yayımlanan birkaç şiir, Ulûm-u İktisadiye
ve İçtimaiye ve Resimli Kitap dergilerinde Bedi Nuri'nin yazdığı
makaleler, 20. Asırda Zekâ dergisinde Ahmet Rıfkı imzasını taşıyan
"Anarşistler" makalesi buna örnek olarak gösterilebilir. Bu döneme
dair ayrıntılı bir inceleme, Somar'ın önceki paragraflarda atıfta
bulunulan kitabının ilk bölümünde okunabilir. Ayrıca meraklıları için:
İştirak dergisinde yayımlanan bazı şiirler, Burhan Şaylı tarafından
Türkçeleştirilerek Çevirmenin Notu dergisinin geçtiğimiz aylarda çıkan
10. sayısında yayımlanmıştır.

Yeni Ufuklar dergisinin 1968 Mart ve Nisan aylarında, Masis Kürkçügil
imzasıyla yayımlanan "Anarşizm Üzerine Birkaç Söz" başlıklı makaleler
gibi anarşizme "olumlu" atıflarda bulunan yazılara nadiren de olsa
rastlanmakla birlikte, tarihsel olarak anarşist/anti-otoriter
dergicilik faaliyetleri ancak 1980 sonrasında süreklilik
kazanabilmiştir.

Yeni Olgu, Akıntıya Karşı vb. dergilerde nüvelerine rastlanan
"liberter" eğilimler, Ekim 1986'de ilk sayısı yayımlanan Kara
dergisiyle birlikte ete-kemiğe bürünebilmiştir. Türkiye tarihindeki
ilk anarşist dergi olma niteliğini taşıyan Kara, hem sürekliliği hem
de zengin içeriğiyle bugün bile özlemle anılan tarihsel izler
bırakmıştır. Kasım 1987'de 12. ve son sayısını yayımladıktan sonra
kapanan dergide son sayılara kadar "anarşizm" yerine ısrarla
"liberter" sözcüğünün kullanılmış olması, döneminin baskıcı ortamından
"sıyrılma girişimi" olarak düşünülmelidir. Kara'yı yine İstanbul'da
yayımlanan Efendisiz takip etmiştir; bu dergi de, 1988-1989 arasında
ancak altı sayı yayımlanabilmiştir.

1992'de İzmir'de yayımlanmaya başlanan Amargi dergisi ise,
anti-militarizme odaklanan bir perspektifle 1994 yılına kadar (13
sayı) yayınlarını sürdürmüştür. Aynı yıl Antalya'da basılmaya başlanan
Coelacanth dergisi, yayınlarını bir yıl sonra bitirirken, 1992 yılının
sonunda İstanbul'da en uzun soluklu anarşist dergilerden birisi olan
Ateş Hırsızı çıkmaya başlamıştır. Toplumsal devrimci anarşizmden
ilkelci-bireyci bir çizgiye doğru evrilen Ateş Hırsızı, çok-dilli
yayınlarına 1999 yılında çıkan 10. sayısı ile son vermiştir.

İlk sayısı 1994 Mayısı'nda Ankara'da yayımlanan Apolitika,
anarşistlerin ilk "platform" dergisi olarak değerlendirilebilir.
İkinci sayıdan itibaren İstanbul'a taşınan teorik tartışmalar odaklı
derginin, 7. (ve son) sayısı 1997 sonunda yayımlanmıştır.
Apolitika'nın boşluğunun, Mart 2001'de yayınlanmaya başlanan Kara
MecmuA'ya kadar tam olarak doldurulamadığı söylenebilir. Küreselleşme
karşıtı mücadelenin yaygınlaşmasıyla birlikte, 2000'lerin başından
itibaren hissedilir biçimde yükselen anarşist hareket içindeki çeşitli
eğilimleri yansıtan Kara MecmuA, Mayıs 2006'da çıkan 11. sayıdan sonra
yayınını sonlandırmıştır.

1990'ların sonlarından itibaren ise, İstanbul merkezli bir grup,
gençlik radikalizmine dayalı bir çizgide çıkarmaya başladıkları
çeşitli yayınlarla sesini duyurmaya çalışmıştır. Kasım 1999'de
birinci, Mayıs 2000'de ikinci sayısı yayımlanan Anarşi'nin dışında, 15
Şubat 1999'dan itibaren yayımlanmaya başlayan Efendisizler'de de,
(özellikle ilk birkaç sayısından sonra) büyük ölçüde bu grubun etkisi
hissedilmektedir. 2000 yılı sonlarına kadar 14 sayı yayımlanan
Efendisizler'de anarşist aktivizme odaklı anti-kapitalist bir
perspektif göze çarpmaktadır. Nisan 2002 ile 1 Ocak 2006 arasında
toplam 68 sayı yayımlanmış olan Özgür Hayat gazetesi de aynı çizginin
devamıdır ve en çok sayıda basılan Türkçe anarşist basılı yayın olma
niteliğini taşımaktadır. On-beşer günlük periyotlarda yayımlanan Özgür
Hayat, küresel kapitalizm karşıtı mücadeleye eko-anarşist bir
çerçeveden yaklaşmaktadır. Birçok anarşist ve anti-otoriter çevrenin,
2001 Şubat ayında gerçekleşen bir şiddet olayı nedeniyle, sözü edilen
grupla iletişimi kestiğini vurgulamak gerekir.

1996'dan sonra, anarşizme entelektüel-teorik eksenden yaklaşan bir
kolektif, İstanbul'da, aynı adı taşıyan (Karaşın) dergileriyle ortaya
çıkmıştır. İki sayı yayımlanan dergiyi 1998-1999'da üç sayı çıkan
Gazete Karaşın takip etmiştir. Aynı yıllarda klasik anarşist
metinlerin fotokopi-betiklerini çoğaltan kolektif, 2004'ün Kasım
ayında oldukça zengin bir akademik-teorik içeriğe sahip olan Siyahi
dergisini çıkarmaya başlamıştır. Güncel anarşist siyaset-felsefesi ve
modernizm karşıtı özgürlükçü yaklaşımlar üzerinde duran Siyahi 9.
sayısını 2007 yazında yayımlamıştır. Benzeri özgürlükçü-entelektüel
bir çizgide, 2007'de Ankara'da çıkmaya başlayan tesmeralsekdiz
dergisinin 4. sayısı ise 2009 Mayısı'nda basılmıştır.

Anarşist/anti-otoriter sanat ve kültüre odaklanan yayınların geçmişi,
ilk anarşist dergi Kara'nın kapanmasından sonra iki sayı yayımlanan
Kara Sanat dergisine kadar uzanmaktadır. Özellikle 1990'lı yıllardan
itibaren, aralarında Varlık ve Kavram Karmaşa dergilerinin de olduğu
çeşitli yayınlarda yazı ve şiirleri yayımlanan anarşist/anti-otoriter
yazarların yeniden bir araya gelişi, Mayıs 2003'te ilk sayısı
yayımlanan İmlasız ile gerçekleşmiştir. Kayseri'de basılan dergi,
Temmuz 2004'de yayımlanan sekizinci sayısından sonra kapanırken,
yerini Kasım 2004'te tek sayı çıkan Post-İmlasız'a bırakmıştır. Aynı
çizgiyi izleyen Bireylikler'in, Mart 2010'da yayımlanan 31. sayısıyla
kanıtlandığı şekilde, başarılı bir süreklilik yakaladığı
görülmektedir.

Sınıf hareketi ve emek mücadelesi merkezli bir perspektifi benimseyen
anarşistlerin 1990'lı yılların sonları ve 2000'li yılların başlarından
itibaren yayın faaliyetlerini yoğunlaştırdığı görülmektedir. Bu
anlamda ilk derginin, solun devrimci geleneği ile anarşizmi harmanlama
çabasıyla, 1990'ların sonlarında Ankara'da 4 sayı yayımlanan Anarşi
dergisi olduğu söylenebilir. Ardından gelen ilk özgürlükçü komünist
yayın, İstanbul'da Nisan 2004'te yalnızca tek sayı yayımlanan Liberter
dergisidir. Aynı kentte Mayıs 2005 ile Ekim 2006 arasında 5 sayı çıkan
Kara Kızıl Notlar dergisi anarko-komünizm alanındaki teorik boşluğu
doldurma işlevini üstlenmiştir. 2007 başında çıkmaya başlayan aylık
dergi Mülksüzler ise, özgürlükçü komünistler dışında bağımsız bir
sınıf hareketinden yana olan aktivistlerin katılımıyla emek
mücadelelerine odaklanmıştır. Mülksüzler, 2007 yılının Ekim ayında
çıkan dokuzuncu sayısından sonra yayınlarına son vermiştir.
Ankara'daki süreç ise, ilk sayısı 2005 sonunda yayımlanan ve 3 sayı
çıkan Proleter Teori A dergisi ile devam etmiştir. Mayıs 2009 tarihli
birinci sayısından sonra, 2009 Sonbaharı'nda ikinci sayısı çıkan
Emeğin Özgürlüğü de Ankara'da basılmaktadır.

Ekolojist-yeşil yaklaşımlarla anarşizm arasında bağlantı kuranların
çıkardığı yayınların geçmişi ise, 1990'ların sonlarına uzanmaktadır.
1999'dan itibaren 3 sayı çıkan Kara Toprak gazetesinin ardından,
2000'de tek sayı çıkan Vejetaryen'i takip eden Vegananarşi 2003'e
kadar 5 sayı yayımlanmıştır. 2'şer sayı çıkan Yabanıl ve Vahşiye
Dönüş, tek sayı çıkan Son Durak vb. fanzinler de, anarşizmle ilkelci
düşünceyi birlikte ele alan yaklaşımların ürünü olarak
değerlendirilebilir. Uygarlığa Karşı Vahşinin Günlüğü adıyla 2004'ten
itibaren haftalık yayınlanan bülten ise 2005'teki 53. sayısı ile
yayınını sonlandırmıştır. Öte yandan, Bookchinci "toplumsal/sosyal
ekoloji" düşüncesinin yansıması olarak sunulan özgürlükçü görüşler,
Bahar 2002'den Yaz 2007'ye kadar 6 sayı yayımlanan Toplumsal Ekoloji
dergisinde teorik zeminde ifade edilmiştir. 2003 yılından itibaren
yayımlanmaya başlanan kitap formatındaki Üç Ekoloji dergisinin ise,
"Yeşiller"e daha yakın durmakla birlikte, özgürlükçü/anti-otoriter
düşünce bağlamında da önemli bir zemin yarattığı söylenebilir.

Özgürlükçü yaklaşımların ifadesini bulduğu bir başka alan, Negri'nin
geliştirdiği görüşlerin etrafında şekillenen ve "otonom Marksizm"
olarak nitelendirilen küresel kapitalizm karşıtı eleştiri geleneği
olmuştur. Bu görüşlerin ifadesini bulduğu ilk yayın, 2002 sonundan
2010 Nisan ayına kadar 21 sayı çıkan Otonom dergisidir. Aynı sürece
paralel olarak, 2002'den bu yana onlarca kitaptan oluşan bir yayın
külliyatı ortaya koyan Otonom Yayıncılık ve Şubat 2004'ten itibaren
2007 sonuna kadar 7 sayı yayımlanan Conatus Çeviri Dergisi de bu
hareketin ürünleridir.

Anarşist/anti-otoriter düşüncenin önemli bileşenlerinden birisi olan
cinsiyetçilik karşıtlığı da çeşitli bağımsız yayınların ortaya
çıkışında dikkate değer bir rol oynamıştır. Bu anlamda öncelikle
eşcinsel hareketin ilk ve en uzun soluklu yayını olan Kaos GL
dergisini anmak gerekir. 1994 Eylül ayından itibaren kesintisiz her ay
yayımlanan Kaos GL, başlangıçtaki "kayıtsız", anti-otoriter
formatından 1999 sonlarında "yasal" formata geçmesi ve eşcinsel
hareketin de yaygınlaşmasıyla birlikte yavaş yavaş uzaklaşırken,
sürekli yayın niteliğini halen korumaktadır. Aynı grubun 2001'de üç
sayı çıkardığı Parmak gazetesini de bu kapsamda değerlendirmek
gerekir. Eşcinsel hareketinin özgürlükçü yayınları dışında, az sayıda
anarka-feminist yayın da bulunmaktadır. Bunlar arasında, 1990'lı
yılların sonlarında Ankara'da iki sayı yayımlanan Dokunduran Çüksüzler
ile bir diğer fanzin Benzine'yi anmak gerekir.

Anti-militarizm de, Türkiye'deki anarşist/anti-otoriter hareketin
temel eksenlerinden birisini oluşturmaktadır. Bu bağlamda birkaç
yayından söz edilebilir: 1990'lı yılların başında İzmir'de basılan
Amargi'nin dışında, 2000-2003 arasında Ankara'da 7 sayı yayımlanan
Oldsletter ile ağırlıklı olarak anti-militarizm ve vicdani red
konularının işlendiği 1998'den sonra İstanbul'da 3 sayı yayımlanan
Nisyan dergisi.

Anarşist/anti-otoriter yayınların önemli bir bölümü İstanbul'da
çıkartılmakla birlikte, başta Ankara ve İzmir olmak üzere çeşitli
kentlerde yayımlanan çok sayıda dergi ve fanzinin olduğunu vurgulamak
gerekir. Bunlardan Ankara'da yayımlananlar arasında, 2000'li yılların
başında 3 sayı çıkan An Kara Fanzin, birer sayı yayımlanan İnat ve
İsimsiz dergileri ve hAber isimli anarşist bülten sayılabilir. 2008'in
Ocak ayında yayımlanmaya başlanıp aynı yılın Aralık ayına kadar 7 sayı
çıkan aylık Ahali gazetesi ise, Ankara'da çıkartılan en uzun soluklu
anarşist/anti-otoriter yayın unvanını Oldsletter'la paylaşmaktadır. Bu
kentteki anarko-fanzin kültürü esasen çok daha gerilere uzanmaktadır;
1990'ların ikinci yarısında çıkan Provokatör dışında, kAtrAn,
Şeker-Deterjan-Çaput-Şişe isimleriyle devam eden fanzin dizisi bu
kapsamda sayılabilir. Ankara'nın yanı sıra, İzmir de zengin bir
yayıncılık geçmişine sahiptir. 2000'li yılların başında A4 Asimetri
Yeraltı Yayın adıyla pek çok anarşist klasik metin "kitapçık"
formatında basılırken, 2004 başından itibaren 14 sayı çıkan anarşist
bülten Anarşizmir'in yanı sıra, Afanzin, İçtepi, Karakuşi, Kara Cüce
vb. çok sayıda dergi ve fanzini anmak gerekir. Anadolu'nun çeşitli
kentleri de anarşist fanzin yayıncılığı açısından oldukça faaldir:
Konya'da 1990'lı yılların ortalarında çıkartılan Dış Mihrak,
Malatya'da 2002'den sonra 3 sayı çıkan Özgür KarArt, 2003'te Çorlu'dan
yayımlanan Çorlu'dA, Biga'da çıkan Acunsal Titreşim akla gelenlerden
yalnızca birkaçıdır.

Kuşkusuz, burada adı anıl(a)mayan fanzin, dergi, gazete vb. pek çok
başka anarşist/anti-otoriter yayın olduğunu belirtmek gerekir.
Özellikle İstanbul'da basılan bu yayınlar arasında, Kara Gazete,
OtonomX, Sert İtham, Kontra Atak, Virüs, Uçurum, Yangın, Nebula,
Afutbol, Lafanzin, Underground Poetix sayılabilir. Güncel yayınlar
arasında ise, ilk sayısı 2009 yazında, ikinci sayısı ise 2009 Aralık
ayı sonunda basılan, haber, yorum ve tartışma dergisi Asiye göze
çarpmaktadır.

İnternet

İnternet üzerinden yapılan yayıncılık ve haber faaliyetleri,
Türkiye'deki anarşist/anti-otoriter harekette önemli bir yer
tutmaktadır. İnternetin yaygınlaşmaya başladığı 1990'lı yılların
ikinci yarısından sonra, gerek e-mail grupları, gerek haber ve forum
siteleri anarşistlerin sıklıkla kullandığı iletişim araçları arasına
girmiştir. Çeşitli grup ve örgütlenmelerin yanında, çoğu dergi, fanzin
ve gazetenin kendi internet sitesi bulunmaktadır. Ancak ne yazık ki bu
sitelerin çoğu, söz konusu yayın veya örgütlenme faal olduğu sürece
varlıklarını koruyabilmiştir.

Anarşist haber siteleri (ve aynı zamanda anarşist yayınlar) arasında
en uzun soluklu olanı, 2000 yılı Mart ayından beri faaliyet gösteren
A-infos Türkçe haber servisidir: http://www.ainfos.ca/tr Türkiye'deki
anarşist etkinlikler, haberler ve makalelerin dışında, çeşitli
dillerden haber çevirileri de yayımlayan A-infos'un, bu topraklardaki
anarşist/anti-otoriter hareketin aynası olduğu söylenebilir.

Küreselleşme karşıtı eylemlerin gelişimine paralel olarak, bağımsız
bir alternatif haber/duyuru ağı olarak ortaya çıkan Indymedia'nın
İstanbul kolu İstanbul Indymedia - http://istanbul.indymedia.org,
2003'te ağırlıklı olarak anti-otoriterlerin oluşturduğu bir grup
tarafından kurulmuştur. Sağ-kolonu haber ve duyurulara ayrılan site,
muhalif örgütlenmelerin açık iletişim platformu olarak önemli bir
işlev görmektedir.

Anti-militarist yayıncılık alanındaki önemli bir boşluk, elektronik
alada uzun zamandır faal olan Savaşkarşıtları -
http://www.savaskarsitlari.org sitesi tarafından doldurulmaktadır.
Ağırlıklı olarak vicdani ret haber ve duyurularına yer veren site,
anti-militarist/vicdani ret hareketinin kapsamlı bir kronolojisini
içermektedir.

Anarşist/anti-otoriter teorik metin arşivlerinin derlendiği dikkat
çekici birkaç siteden daha söz etmek yerinde olacaktır. Bu anlamda,
kolektif bir emeğin ürünü olan Anarsi.org - http://www.anarsi.org
sitesi, son yıllarda pek fazla güncellenmese de, "Tarihte Bugün"
bölümü ve geniş arşivi ile göze çarpmaktadır. Çoğu kendi imzasını
taşıyan, çok geniş bir çeviri-makale arşivine sahip olan Anarşist
Bakış sitesi ise, bir süredir internet erişimini yitirmiş olsa da,
basılı ve elektronik ortamdaki çok sayıda yayına teorik malzeme
sağlamıştır. Eski anarşist dergilerin bir kısmını bir araya getiren
Anarsi.net sitesi, 2006 yılında açıldıktan bir süre sonra yayınlarını
sonlandırmıştır. Otonomcu Marksist kuramın teorik tartışmalarını
içeren kapsamlı bir arşivi olan Körotonomedya -
http://www.korotonomedya.net da önemli sitelerden birisidir.

Forum sayfaları, zaman zaman dozu kaçan tartışmalara sahne olmakla
birlikte, iletişim ve deneyim paylaşımı anlamında önemli bir boşluğu
doldurmuştur. Farklı sunucular üzerinden 2000'li yılların başından
beri yayın yapan Aforum (eski adıyla Anarşi Forum), oldukça uzun
süreden beri anti-otoriterler ve bağımsız/özgürlükçü sosyalistler
arasında açık bir tartışma alanı oluşturan Sanal Molotof Mesaj Panosu,
özellikle 2000'li yılların ilk yarısında yoğun tartışmalara sahne olan
Kara MecmuA Mesaj Panosu ve anarko-komünistlerin tanışma-iletişim
alanı Kara Kızıl Forum akla gelen başlıca forum siteleri arasındadır.

Yalnızca elektronik ortamdan takip edilebilen birkaç anarşist yayın da
bulunmaktadır. Bunlar arasında 2006 sonu ile 2007 başı arasında 3 sayı
yayımlanan, E-dergi PAN ile 2004 - 2007 arasında 13 sayı çıkan
Koyaanisqatsi fanzin sayılabilir. İlk sayısı 2008 Aralık'ta çıkan,
çeviri ağırlıklı Sanal Teorik E-dergi'nin 5. sayısının yakında çıkması
beklenmektedir: http://www.sanalteori.net/

İnternet üzerinden radyo yayıncılığı da, Türkiye'deki anarşistlerin
ilgi alanları arasındadır. Deneme yayınlarına 2005 yılında başlayan
Mülksüzler Radyo deneyimi sonlandıktan sonra, 2009 yazından itibaren
yayın yapmaya başlayan Anarşi Radyo kesintili de olsa faaliyetlerini
sürdürmektedir: http://anarsiradyo.org

Teşekkür

Eren Barış, Kürşad Kızıltuğ, Süreyyya Evren, Gün Zileli, Emine Özkaya,
Ali Erol ve Halim Şafak, yazdıklarıyla, söyledikleriyle bu makalenin
şekillenmesine fazlasıyla katkıda bulundular. Öte yandan, burada
anlatılmaya çalışılan "öykü", en az onlar kadar, İstanbul, Ankara,
İzmir, Antalya, Kayseri, Malatya, Sivas, Tekirdağ, Adana, Mersin, Uşak
vb. kent ve kasabalardaki anarşist/anti-otoriter birey ve
kolektiflerin yaşamöyküsünü içeriyor; onlar da büyük bir "teşekkür"ü
hak ediyorlar.

Bitirirken

Fark edileceği üzere, bu makale, kapsamı itibariyle epeyce geniş bir
alana yayılma talihsizliğiyle karşı karşıyaydı. Bu nedenle,
bilinçli-bilinçsiz burada ismi anıl(a)mayan bütün yayın sahiplerinin
"affına sığınıyorum".

Umarım, bu görünür ol(a)mayanı görünür kılmaya çabası, bu topraklarda
hak ettiği karşılığı bulur.


MUTLU DULKADİR

(*) Bu yazı, 17 Nisan 2010 tarihli Birgün gazetesinin Kitap Eki'nin
"Anti-Otoriter Düşünce" üzerine hazırladığı dosyada kısaltılmış
haliyle yayımlanmıştır.


Kaynak: http://350gram.blogspot.com/2010/04/anti-otoriter-yayincilik.html
________________________________________
A - I n f o s Anartistlerce Hazyrlanan, anartistlere yonelik,
anartistlerle ilgili cok-dilli haber servisi
Send news reports to A-infos-tr mailing list
A-infos-tr@ainfos.ca
Subscribe/Unsubscribe http://ainfos.ca/cgi-bin/mailman/listinfo/a-infos-tr
Archive http://ainfos.ca/tr


A-Infos Information Center