A-Infos (gr) Αντι-αναρχική υστερία του Τύπου για την πράξη του Μάτσαλη

Από το Όγδοο Κεφάλαιο του έργου "Για Μια Ιστορία του Αναρχικού Κινήματος 
του Ελλαδικού Χώρου" το οποίο δημοσιεύεται ολόκληρο (μαζί με άλλα 
ντοκουμέντα και άρθρα) στην ιστοσελίδα http://ngnm.vrahokipos.net --- 
Πολλές εφημερίδες συνέχισαν τη δημοσίευση σεναρίων επί σεναρίων και 
σχετικών ειδήσεων, αγωνιώντας να ανακαλύψουν οπωσδήποτε κάποια σχέση του 
συνόλου των αναρχικών της εποχής με την ατομική τρομοκρατία: --- 
ΣΥΛΛΗΨΙΣ ΑΝΑΡΧΙΚΟΥ ΕΝ ΚΕΡΚΥΡΑ --- Αναρχική Εταιρεία --- Συνελήφθη εν 
Κερκύρα κατά τηλεγραφικήν διαταγήν εκ Πατρών, ο Αντ. Μαρκαντωνάτος, 
τελωνοφύλαξ. Αι εν Πάτραις αρχαί συνέλαβον εν τη προόδω των ανακρίσεων 
υπονοίας, ότι ούτος έσχε σχέσεις αναρχικάς μετά του Μάτσαλη.

Ο συλληφθείς θα οδηγηθή υπό συνοδείαν εις Πάτρας. Η δικαστική αρχή 
Πατρών πιστεύει, ότι ευρίσκεται επί τα ίχνη αναρχικής εταιρείας, 
υφισταμένης εν Πάτραις μυστικώς από έτους και πλέον. Λέγεται, ότι έχει 
διακλαδώσεις και εν Αθήναις και εις άλλας πόλεις της Ελλάδος». («Νέα 
Εφημερίς», Αθήνα, 10 Νοεμβρίου 1896)

 Αγγέλλεται εκ Πατρών, ότι η αυτόθι δικαστική αρχή παρήγγειλε την 
σύλληψιν του εν Πύργω διαμένοντος Γ. Κολλικνούτη, ως υπόπτου εν τω 
αναρχικώ εγκλήματι. («Νέα Εφημερίς», 13 Νοεμβρίου 1896)

ΠΕΡΙΕΡΓΟΤΑΤΑ ΠΕΡΙ ΜΑΤΣΑΛΗ

Μάτσανης, όχι Μάτσαλης ονομάζεται, καθʼ α επιστέλλουσιν ημείς αναρχικός 
Πατρών. Δεν συνέτειναν δε τόσον τʼ αναρχικά αναγνώσματά του, όσον η 
εξήγησις του ονόματός του παρʼ Ιταλού εργάτου φίλου του, ομιλούντος την 
ελληνικήν και των αυτών φρονημάτων, όστις του είπεν ότι το όνομά του 
είνε ιταλικόν και παράγεται εκ της ιταλικής λέξεως ammazerre=φονεύω και 
εξ αυτού ammazali=φόνευέ τους (τους πλούσιους) εις την διάπραξιν του 
εγκλήματος.Αυτός ο εξηγητής ήτο ο πρώτος υποβολεύς της ιδέας, ο 
εμφυσήσας εις αυτόν την inggestion της πράξεως. Παρασκευάζεται δε και 
πρόγραμμα, προσεχώς εκδοθησόμενον εις 10 λεπτά φυλλάδια, κατά το 
παράδειγμα του «Tue-la» του κ. Α. Δουμά, υιού, εκείνο μεν δια τας 
γαχαλίδας, τούτο δε υπό τον τίτλον «φόνευέ τους» δια τους πλουσίους. 
(«Νέα Εφημερίς», 15 Νοεμβρίου 1896)

ΑΠΕΙΛΗ ΚΑΤʼ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΩΣ

Κατά τας εκ Πατρών ειδήσεις, ο εισαγγελεύς των αυτόθι Πρωτοδικών κ. Σ. 
Οικονόμου, έλαβεν εκ Κων/πόλεως απειλητικήν επιστολήν με την υπογραφή 
«Κάποιος αναρχικός». Διʼ αυτής ο γράφων συνιστά εις τον κ. Οικονόμου 
όπως λάβη πρόνοιαν υπέρ των φυλακισμένων αναρχικών, άλλως «θα 
εκτελεσθούν κατʼ αυτού τα δέοντα. («Νέα Εφημερίς», 25 Νοεμβρίου 1896)

ΠΑΤΡΙΝΑ ΝΕΑ (ΤΗΛΕΓΡΑΦΙΚΩΣ)

Προφυλακισμένος συντάκτης σοσιαλιστικής εφημερίδος «Επί τα Πρόσω» έλαβεν 
Αθηνών ξυλογραφικήν εικόνα Μάτσαλη κατασχεθείσαν παρά εισαγγελέως. 
Λέγεται Μαγγανάρας, προυτίθετο έκδοσιν φυλλαδίου περί Μάτσαλη μετά 
εικόνος του. («Εμπρός», 18 Δεκεμβρίου 1896)

Δια την υπόθεσιν του αναρχικού Μάτσαλη το Πλημμελειοδικείον Πατρών 
παρέπεμψεν ενώπιον μεν του Κακουργιοδικείου τον Μαγγανάραν, ενώπιον δε 
του Πλημμελειοδικείου 13 άλλους σοσιαλιστάς, εν οις και τον γνωστόν 
Μαρκαντωνάτον.(«Νέα Εφημερίς», 21 Δεκεμβρίου 1896)

Πάτραι. 9 Δεκεμβρίου 1896. Mεγάπλουτος Aιγίου, Ξενοφών Σταυρουλόπουλος, 
έλαβεν υβριστικήν και εκβιαστικήν επιστολήν με υπογραφή "Γρηγόριος ο εκ 
Mάνης αναρχικός", απειλούμενος αν μη δώσει χρήματα έστω και 300 δραχμάς 
κατώτατον όριον, θα υποστεί την τύχην του Φραγκόπουλου. Mετά πολλάς 
ερεύνας της αστυνομίας ανεκαλύφθη ο υποχρεωθείς να επιδώσει την 
επιστολήν, εις στιλβωτής υποδημάτων και δι' αυτού ο εκβιαστής όστις 
συνελήφθη εις το χωρίον Mουρλά του Aιγίου. Oνομάζεται Kωνσταντίνος 
Φιλιππακόπουλος, κατηγορείται δε και επί πολλαίς κλοπαίς και άλλας 
αξιοποίνους πράξεσι. («Σκριπ», 10 Δεκεμβρίου 1896)

Όμως, οι πιο πολλές εφημερίδες της εποχής φρόντισαν να αποσιωπήσουν τα 
δρώμενα της ξεκάθαρα πολιτικής δίκης των αναρχικών της Πάτρας και μόνο η 
«Πελοπόννησος» έγραψε γιʼ αυτή εκτενώς.

 Ένα χρόνο μετά την πράξη του Δ. Μάτσαλη, την Τρίτη, 4 Νοεμβρίου 1897, 
η ημερήσια εφημερίδα της Πάτρας «Πελοπόννησος», δημοσίευσε το ακόλουθο 
σχόλιο σε απάντηση σχετικού δημοσιεύματος στην άλλη εφημερίδα της Πάτρας 
«Νεολόγος»:

 ΣΚΙΑΓΡΑΦΙΑ ΔΟΛΟΦΟΝΗΘΕΝΤΟΣ

Ο «Νεολόγος» εξακολουθεί το αιώνιον σύστημα των αφειδών θυμιαμάτων. Ούτω 
χθες επί τη επετείω του δολοφονηθέντος Διονύσιου Φραγκοπούλου, 
συμμεριζόμενος την επιμνημόσυνον τελετήν, έκαυσε λιβανωτόν μέχρι αηδίας.

Και εφʼ όσον η αφιλοκερδής αυτή θυσία είχε σκοπόν απλής προσωπικής 
κολακείας ή παρηγορίας, εις τους επιζώντας, αυτή θα παρήρχετο ως καπνός, 
αλλά να τολμά να διακηρύττη urbi et orbi, ότι ο «τόπος επλήγει δια της 
χειρός του Μάτσαλη, αφού εστερήθη ανδρός, ο οποίος ηδύνατο να δράση υπέρ 
αυτού διά της πείρας, της εν γένει αξίας του, και ο οποίος είχε καταστή 
διά των προσόντων αυτού δύναμις πραγματική, επί της οποίας ηδύναντο να 
στηριχθώσι σήμερον οι θρηνούντες την εμπορικήν κατάστασιν των Πατρών», 
είνε τι το οποίον εξέρχεται των ορίων και αυτής της θρασύτητος, και δεν 
αμφιβάλλομεν ποσώς, ότι το τετραπέρατον πνεύμα του μακαρίτου Διονυσίου, 
ενώ θα οικτείρη την κατάπτωσιν του τύπου, εξ άλλου θα ξεκαρδίζεται -- εάν 
επιτρέπεται η φράσις -- γελών δια τα αηδή ψεύδη και τερατολογήματα του 
αφιλοκερδούς «Νεολόγου».

Ότι ο Δ. Φραγκόπουλος υπήρξε μία εμπορική και κερδοσκοπική μεγαλοφυΐα, 
μία ακαταπόνητος και αέναος δράσις, μη ολιγωρούσα προ ουδενός, 
υποσχομένου κέρδος υλικό, ουδεμία αντίρρησις. Αλλά τα σπάνια ταύτα 
πλεονεκτήματα τα εχρησημοποίει αποκλειστικώς διʼ εαυτόν. Διά την πόλιν, 
διά την κοινωνίαν, διά το εμπόριον, διά την βιομηχανίαν, εν γένει 
υπήρξεν όχι μόνον μηδενικόν αλλά και κάτι άλλο: ήτο μία μεγαλοφυής 
αντίδρασις κατά παντός καλού, κατά παντός μέτρου προτεινομένου, 
υποσχομένου δια την πρόοδον της πόλεως. Ουδέποτε εμερίμνησε δια το 
γενικόν συμφέρον του τόπου, δια την πρόοδον αυτού. Τουναντίον εν ταις 
μέραις αυτού και εκ της λυσσώδους και συστηματικής αδιαφορίας πολλάκις 
δε και αντιδράσεως αυτού, κατέπεσεν εμπορικώς ο τόπος εις βαθμόν 
εμπνέοντα την απελπισίαν. Εκ δε της πτώσεώς του ούτος ήντλει πλειοτέραν 
υλικήν δύναμιν και μεγαλείτερα πλούτη. Εάν δε ποτέ εφάνη εν τη 
εμπροσθοφυλακή κοινωφελούς τινός έργου η πραγματοποίησις, τούτου στενώς 
θα συνεδέετο με τα ιδιαίτερα αυτού συμφέροντα. Είποτε ο Δ. Φραγκόπουλος 
ήτο αλλοίος, εάν ενδιαφέρετο, εάν επόνει δια τον τόπον τούτον και δεν 
επωφελείτο εκ της δυστυχίας του, θα ήτο αγαπητός παρʼ ημίν, θα ήτο ως 
άλλος Ρετσίνας και Μουτσόπουλος, δήμαρχος επʼ άπειρον, θα ήτο ο 
ευεργέτης του τόπου εσαεί, αλλʼ ο κακός δαίμων του τον απέτρεψε της 
κοινωνικής δράσεως και τον εκάρφωσεν εις το στενώς και κακώς εννοούμενον 
ατομικόν συμφέρον, δια την ατυχίαν του τόπου, διότι τοιαύτη διάνοια θα 
εθαυματούργει και θα έσωζεν, εάν ελάμβανε δρόμον ευθύν, και ανυψούτο εις 
ορίζοντας φιλοπόλιδας.

Και όμως ευρέθη ο «Νεολόγος», να αναξέσει πληγάς παλαιάς, ευρέθη να 
διατυπώση θεωρίας νέας, τρόπον εξιλασμού περίεργον και να ταράξη την 
ησυχίαν του μακαρίτου, χωρίς να εννοή, ότι οι άτοποι έπαινοι άγουσι τους 
εγωιστικούς χαρακτήρας, εις τα άκρα, και δημιουργούν και οπλίζουν την 
χείρα εκείνων, οίτινες πάσχοντες από υπερευαισθησίαν, ζητούσιν 
υπευθύνους της αφορήτου κοινωνικής καταστάσεως. Αλλοίμονον εάν όλος ο 
τύπος εβάδιζε την οδόν του «Νεολόγου». Ίσως ούτω ευρίσκοντο πολλοί 
κούφοι πιστεύοντες εις τους επαίνους και τότε ούτοι, ακολουθούντες οδόν 
ευτελούς ατομισμού, θα εδημιούργουν δεσπότας και δούλους, διόλου δε 
απίθανον και πολλούς Ματσάληδες.

Ταύτα προς το παρόν επιφυλασσόμενοι να επανέλθωμεν ειδικώτερον εν 
απολύτω ανάγκη, εκθέτοντες λεπτομερέστερον τα αφορώντα τον μακαρίτην, ον 
παρηκολουθήσαμεν εν τη δράσει του, από της νεαράς του ηλικίας, χάριν της 
ιστορίας.

Ιστορικός

Να σημειώσουμε ότι οι κρατικές αρχές δεν θεωρούσαν τους 
χριστιανοσοσιαλιστές λιγότερο επικίνδυνους για το κοινωνικό καθεστώς από 
τους άλλους σοσιαλιστές και τους αναρχικούς. Τους ενδιέφερε, μάλιστα, ο 
Ιωάννης Μαγκανάρας, τον οποίο υπολόγιζαν ως τον πιο βασικό πολιτικό 
αντίπαλο του πολιτεύματος σε τοπικό επίπεδο, όπως τουλάχιστον τούτο 
καταφαίνεται από την παρακάτω απορριπτική απόφαση του Συμβουλίου των 
Πλημμελειοδικών της Πάτρας σε αίτηση προσωρινής αποφυλάκισης που είχε 
υποβάλλει ο ίδιος:

Το Συμβούλιον των εν Πάτραις Πλημμελειοδικών, συγκείμενον εκ των 
δικαστών Νικολάου Ψωμάκη, προεδρεύοντος, απόντος του προέδρου 
Δημοσθένους Ιωαννίδου και Θεοδώρου Θεοδωροπούλου, ανακριτών, συνελθόν εν 
τω προς διάσκεψιν δωματίω του την 4ην Ιανουαρίου 1897, παρουσία του τε 
αντιεισαγγελέως Δημητρίου Παπαχατζή και του υπογραμματέως Γεωργίου 
Τσίμα, ίνα σκεψάμενον αποφανθή επί της αιτήσεως του Ιωάννου Μαγκανάρα 
περί απολύσεως αυτού διʼ εγγυήσεως (...) ακούσαν (του Εισαγγελέως...) ιδόν 
την δικογραφίαν (και) σκεφθέν κατά τον νόμον, επειδή κατά το άρθρον 236 
της Ποινικής Δικονομίας η προσωρινή απόλυσις δεν επιτρέπεται επί των 
επικινδύνων εις την κοινήν ασφάλειαν, κατά την κρίσιν δε του Συμβουλίου 
ο κατηγορούμενος ένεκεν του ιδίου αυτού βίου και του χαρακτήρος είναι 
τοιούτος (και) δέον επομένως να απορριφθή η αίτησις αυτού,

Διά ταύτα,

Ίδον και το άρθρον 236, παράγραφος 1, της Ποινικής Δικονομίας, 
απορρίπτει την από 31ης Δεκεμβρίου παρελθόντους έτους αίτησιν του 
κατηγορουμένου Ιωάννου Μαγκανάρα, κατοίκου Πατρών, περί απολύσεως αυτού 
διʼ εγγυήσεως (...) (Περιέχεται στο Βιβλίον Βουλευμάτων κλπ. Έτος 1897. 
Αρ. 11. (σελ. 295-296). (Η απόφαση αυτή παρατίθεται στο βιβλίο του 
Βασίλη Κ. Λάζαρη «Παναγιώτης Συνοδινός. Ένας ρωμαντικός πατρινός του 
δέκατου ενάτου αιώνα», Αχαϊκές Εκδόσεις)

 Θα πρέπει να πούμε ότι εκείνη την εποχή εξαιτίας των αναρχικών 
τρομοκρατικών επιθέσεων εναντίον σπουδαίων προσώπων, βασιλέων, αρχηγών 
κρατών κ.ά., οι περισσότερες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις (και οι ελληνικές) 
συνεργάζονταν για την άμεση καταστολή κάθε αναρχικού ή απλώς 
σοσιαλιστικού κινήματος. Διαβάζουμε στις 22 Σεπτεμβρίου 1898, στην 
αθηναϊκή εφημερίδα «Εμπρός»:

 ΟΙ ΑΝΑΡΧΙΚΟΙ -- ΤΟ ΔΙΕΘΝΕΣ ΣΥΝΕΔΡΙΟΝ -- ΡΩΜΗ (Δια Κερκύρας). Ο υπουργός 
των Εξωτερικών Καναβάρο υπέβαλεν εις το υπουργικόν συμβούλιον το 
αποτέλεσμα της προτάσεως του διεθνούς συνεδρίου δια τα μέτρα κατά των 
αναρχικών και εδήλωσεν ότι η Ελβετία απήλασεν ήδη τριάκοντα αναρχικούς. 
Κατά τηλεγράφημα εκ Βερολίνου ο εν Ρώμη πρεσβευτής της Γερμανίας θα 
αντιπροσωπεύση την Γερμανίαν εις το διεθνές συνέδριον κατά των 
αναρχικών, τούτο δε αποδεικνύει πόσον ο αυτοκράτωρ Γουλιέλμος εκτιμά την 
πρωτοβουλίαν της Ρώμης.

Εκτός από την ενέργεια Μάτσαλη, είναι διαπιστωμένο ότι στην Ελλάδα δεν 
υπήρξαν αυτή την περίοδο οπαδοί της αναρχικής ατομικής τρομοκρατίας που 
μέχρι τα πρώτα χρόνια του 20ού αιώνα αποτελούσε τάση του αναρχικού 
κινήματος στην Ευρώπη. Οι αναρχικοί στην Ελλάδα τη δεκαετία του 1890, 
ταυτίζονταν κατά βάση με τον αναρχικό κομμουνισμό των Κροπότκιν και Ζαν 
Γκραβ παρά με την τάση της ατομικής τρομοκρατίας με την οποία οι 
αναρχικοί κομμουνιστές είχαν πολιτικές διαμάχες σε διεθνές επίπεδο. 
Φαίνεται δηλαδή ότι μοναδικός «εκπρόσωπος» της τάσης της ατομικής 
τρομοκρατίας στον ελλαδικό χώρο ήταν ο Δ. Μάτσαλης, αν και φιλοδόξησαν 
μάλλον να υπάρξουν μεμονωμένες περιπτώσεις αναρχικών οι οποίοι 
προσπάθησαν να ακολουθήσουν το δρόμο των κλοπών και των απαλλοτριώσεων.

Συνεχίζεται
_______________________________________________
A-infos-gr mailing list
A-infos-gr@ainfos.ca
http://ainfos.ca/cgi-bin/mailman/listinfo/a-infos-gr