A-Infos (gr) Εκεί που μας χρωστάγανε...

Περί της τρομοκρατίας των ελλειμμάτων και του χρέους και πώς να 
ξεπεράσουμε την κατάθλιψη --- Αναδημοσίευση από το Κόκκινο Νήμα --- 1. 
«...Να ονειρεύτηκαν άραγε ποτέ αυτοί οι ως τα τώρα γενεαλόγοι της 
ηθικής, έστω κι ακροθιγώς ?όνο, πως, λόγου χάρη, εκείνη η βασική ηθική 
έννοια «ενοχή» (Schuld), οφείλει την καταγωγή της στην πολύ υλική έννοια 
του «χρέους» (Schuld);... Κι από πού πήρε, άραγε, τη δύνα?ή της η 
πανάρχαιη εκείνη, βαθιά ριζω?ένη, κι ίσως αξερίζωτη πια σή?ερα, ιδέα, 
?ιας αντιστάθ?ισης της ζη?ιάς από τον πόνο; --- Το φανέρωσα κιόλας πιο 
πριν: από τη συ?βατική σχέση ?εταξύ πιστωτών και οφειλετών, που είναι 
τόσο παλιά, όσο, γενικά, κι η ύπαρξη «υποκει?ένων δικαίου», και που και 
τούτη πάλι ανάγεται στις βασικές ?ορφές της αγοράς, πωλήσεως, 
ανταλλαγής, ε?πορίου και συναλλαγής...

Ο οφειλέτης, για να ε?πνεύσει ε?πιστοσύνη στην υπόσχεσή του, πως θα 
εξοφλήσει το χρέος του, για να εγγυηθεί για τη σοβαρότητα και ιερότητα 
της υπόσχεσής του, ?α και για να χαράξει πάνω στην ίδια του τη συνείδηση 
την εξόφληση του χρέους του σαν υποχρέωση και καθήκον, ενεχυριάζει, ?ε 
γραπτή συ?φωνία, για την περίπτωση κείνη που δε θα πλήρωνε το χρέος του 
στο δανειστή του, κάτι που ακό?η «αποτελεί ιδιοκτησία» του, που ακό?η το 
εξουσιάζει, λόγου χάρη το σώ?α του, ... ή την ελευθερία του, ή ακό?η και 
την ίδια του τη ζωή...» Φ. Νίτσε, Η Γενεαλογία της Ηθικής

 Η Άγκελα Μέρκελ και ο Σαρκοζύ θέλουν να «?ας» στηρίξουν, ο Τρισέ της 
Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας αναχωρεί εσπευσ?ένα από υπερατλαντικό 
ταξίδι για να συ??ετάσχει στο «Ευρωπαϊκό σχέδιο σωτηρίας» της χώρας 
«?ας», οι σπεκουλαδόροι και οι «αγορές» καραδοκούν εναντίον «?ας», τα 
spreads ανεβαίνουν ανησυχητικά, η Goldman Sachs ?ηχανορραφούσε 
«δη?ιουργικά» ?ε τον Κωστάκη, ενώ ο Γιωργάκης τρέχει από συνάντηση σε 
συνάντηση κορυφής για να «?ας» σώσει υψώνοντας το εθνικό του ανάστη?α 
στους «κερδοσκόπους», η χώρα «?ας» οδεύει προς τη χρεοκοπία, τα 
ελλεί??ατά «?ας» χτυπάνε κόκκινο, «έχου?ε» ?πει σε αυστηρό καθεστώς 
επιτήρησης, η πιστοληπτική ικανότητα της χώρας «?ας» πάει κατά διαόλου 
και το ύψος του «δη?όσιου χρέους ?ας» προοιωνίζει ?ια επικεί?ενη 
«ελληνική τραγωδία». Μέσα από τη συνεχή τρο?οκρατία των ΜΜE το τελευταίο 
διάστη?α περί του χρέους «?ας», οι ?οντέρνοι ηθικολόγοι, οι ιεροκήρυκες 
του λόγου του κεφαλαίου και του χρή?ατος προσπαθούν βίαια να ?ας 
πείσουν, ε?άς τους «οφειλέτες», πως για να εξοφλήσου?ε το χρέος «?ας» 
στους δανειστές «?ας» οφείλου?ε να σηκώσου?ε το σταυρό του ?αρτυρίου των 
θυσιών, να δηλώσου?ε πίστη στην ορθοδοξία του Συ?φώνου Σταθερότητας και 
γε?άτοι δέος να προσδοκού?ε το πλήρω?α του χρόνου που θα φέρει τη 
?ετα-ελλει??ατική ζωή (γνωστή παλαιότερα ?ε την ποιητικότερη έκφραση 
«φως στην άκρη του τούνελ»).

Η δη?οσιονο?ική τρο?οκρατία προσπαθεί να γίνει πιο αποτελεσ?ατική 
ση?αδεύοντας, ?έσω της συλλογικής ευθύνης των χρεών, την ίδια ?ας την 
υποκει?ενικότητα. Η καταιγίδα των επικεί?ενων απειλών για την εθνική 
«?ας» οικονο?ία στοχεύει στην εσωτερίκευση της κρίσης του χρέους ως φόβο 
και αίσθη?α ενοχής: τα χρέη «?ας» (Schulden) πρέπει να γίνουν οι 
συλλογικές ?ας ενοχές (Schulden). Έτσι, το προπατορικό α?άρτη?α 
επανέρχεται πολύ πιο βίαια για να ?ας αναγκάσει, παραφράζοντας τον 
Νίτσε, να ενεχυριάσου?ε τον ήδη φτωχό ?ισθό ?ας, την ήδη 
εντατικοποιη?ένη εργασιακά ζωή ?ας, τις ίδιες ?ας τις προσδοκίες ενός 
κόσ?ου όπου η κυριαρχία του κεφαλαίου θα είναι πια παρελθόν. Θέλουν να 
βάλου?ε ενέχυρο τις ίδιες ?ας τις απαιτήσεις για το παρόν και το ?έλλον 
?ιας ζωής απελευθερω?ένης από χρέη και ενοχές. να χρεωθού?ε ?ε το βάρος 
ενός καταθλιπτικά αβέβαιου παρόντος για να εξαλείψου?ε ακό?α και από το 
φαντασιακό ?ας κάθε δυνατότητα καταστροφής αυτού του γέρικου, φορτω?ένου 
?ε ενοχές και χρέη, κόσ?ου.

Ο τρό?ος των ελλει??άτων επιδιώκει να δη?ιουργήσει ?ια κατάσταση 
έκτακτης ανάγκης τώρα στην Ελλάδα ?ετατρέποντάς την σε εργαστήριο 
εφαρ?ογής ?ιας νέας πολιτικής σοκ. Σίγουρα αυτό αντανακλά όχι ?όνο την 
όξυνση της παγκόσ?ιας κρίσης και την ιδιαιτερότητα της εκδίπλωσής της 
στην Ελλάδα (όπως θα δού?ε παρακάτω), αλλά και την καταλυτική επίδραση 
της εξέγερσης του ?εκέ?βρη του 2008, που άλλωστε την επιδείνωσε ακό?α 
περισσότερο προκαλώντας την απονο?ι?οποίηση της προηγού?ενης κυβέρνησης 
και κατʼ επέκταση την καθυστέρηση της λήψης των αναγκαίων για το 
κεφάλαιο ?έτρων. Υπό αυτή την έννοια, η αναζωπύρωση της τρο?οκρατίας του 
χρέους, πακέτο ?ε την τρο?οκρατία των ?πάτσων, εντάσσεται στα πλαίσια 
της συνεχιζό?ενης αντιεξεγερτικής εκστρατείας που προσλα?βάνει πλέον 
--έστω προληπτικά-- παγκόσ?ιες διαστάσεις. Ωστόσο, η πολιτική του 
«δη?όσιου χρέους» έχει τη δική της γενεαλογία.  2. «Τι α?αρτίες (και 
χρέη) πληρώνω, Θε ?ου;» (Λαϊκό ρητό)  «Το ?οναδικό κο??άτι του λεγό?ενου 
εθνικού πλούτου, που στους σύγχρονους λαούς ανήκει πραγ?ατικά στο σύνολο 
του λαού είναι το δη?όσιο χρέος του. Γιʼ αυτό είναι πέρα για πέρα 
συνεπής η σύγχρονη θεωρία που λέει πως ένας λαός γίνεται τόσο πιο 
πλούσιος, όσο πιο βαθιά βουτιέται στα χρέη. Το δη?όσιο χρέος γίνεται το 
credo [πιστεύω] του κεφαλαίου. Και από τη στιγ?ή που ε?φανίζεται η 
χρέωση του δη?οσίου, τη θέση του α?αρτή?ατος ενάντια στο άγιο πνεύ?α, 
για το οποίο δεν υπάρχει άφεση, την παίρνει η καταπάτηση της πίστης 
απέναντι στο δη?όσιο χρέος». Κ. Μαρξ, Το Κεφάλαιο, τ. Α΄

Αν και η θεα?ατική διαχείριση του ζητή?ατος του «δη?όσιου χρέους» το 
έχει συσκοτίσει ?ε ?ια τρο?ολαγνική, καταστροφολογική ο?ίχλη, το 
«δη?όσιο χρέος» αποτελούσε από τις απαρχές του καπιταλισ?ού ένα 
απαραίτητο για το κεφάλαιο εργαλείο συσσώρευσης και αναδιάρθρωσης των 
ταξικών σχέσεων. Όσο κι αν οι θεολόγοι της οικονο?ίας απʼ την Wall 
Street και την Κο?ισιόν ?έχρι του Μαξί?ου ολοφύρονται για το δυσθεώρητο 
ύψος του, το «δη?όσιο χρέος» δεν είναι παρά ένας από τους πιο δραστικούς 
?οχλούς της (αέναης) πρωταρχικής συσσώρευσης. «Σαν ?ε ?αγικό ραβδί 
προικίζει το ?η παραγωγικό χρή?α ?ε παραγωγική δύνα?η και το ?ετατρέπει 
έτσι σε κεφάλαιο, χωρίς ναʼ ναι υποχρεω?ένο να εκτεθεί στους κόπους και 
στους κινδύνους που είναι αχώριστοι από τη βιο?ηχανική ?α ακό?α κι από 
την τοκογλυφική τοποθέτηση. Οι πιστωτές του δη?οσίου στην πραγ?ατικότητα 
δε δίνουν τίποτα, γιατί το ποσό που δανείζουν ?ετατρέπεται σε κρατικά 
ευκολο?εταβιβάσι?α χρεόγραφα, που στα χέρια τους εξακολουθούν να 
λειτουργούν, όπως θα λειτουργούσαν αν ήταν ισόποσο ?ετρητό χρή?α.» (Κ. 
Μαρξ, Το Κεφάλαιο, τ. Α΄) Γιʼ αυτό το λόγο «αν ο βιο?ήχανος δεν ?πορεί 
να διευρύνει ά?εσα το προτσές αναπαραγωγής του, τότε ένα ?έρος του 
χρη?ατικού του κεφαλαίου αποβάλλεται από την κυκλοφορία σαν περίσσιο και 
?ετατρέπεται σε δανείσι?ο χρη?ατικό κεφάλαιο.» (Κ. Μαρξ, Το Κεφάλαιο, τ. 
Γ΄) Και άρα «η συσσώρευση κεφαλαίου ?ε τη ?ορφή ο?ολογιών του κρατικού 
χρέους δε ση?αίνει, όπως δείξα?ε, παρά ?όνο την αριθ?ητική αύξηση ?ιας 
τάξης πιστωτών του κράτους, που έχουν το δικαίω?α να προεισπράττουν για 
τον εαυτό τους ένα ορισ?ένο από το συνολικό ποσό των φόρων». (Κ. Μαρξ, 
Το Κεφάλαιο, τ. Γ΄)

Μάλιστα σε περιόδους κρίσης, όπως στην περίοδο κρίσης υπερσυσσώρευσης 
κεφαλαίου που διανύου?ε, (δηλ. αδυνα?ίας, από την πλευρά των 
καπιταλιστών να αυξήσουν την εκ?εταλλευσι?ότητα της εργασίας σε αναλογία 
?ε την αύξηση του δαπανηρού σταθερού κεφαλαίου και τις απαιτήσεις ?ιας 
προοδευτικής συσσώρευσης κεφαλαίου για διαρκώς αυξανό?ενο κέρδος), οι 
καπιταλιστές, ?έσω της πολιτικής του «δη?όσιου χρέους», επινοούν άλλους 
τρόπους έντασης της εκ?ετάλλευσης. Ενώ σε περιόδους καπιταλιστικής 
ανάπτυξης αυξάνεται ο ιδιωτικός δανεισ?ός, σε περιόδους κρίσης αυξάνεται 
ο δη?όσιος, άρα και το «χρέος». Η επένδυση σε κρατικά ο?όλογα 
εξασφαλίζει σίγουρα κέρδη που αποσπώνται από την ά?εση και έ??εση 
φορολόγηση των ?ισθωτών και κατευθύνεται στην αποπληρω?ή των 
τοκοχρεολυσίων, ?ε το τραπεζικό κεφάλαιο ενισχυ?ένο. Άρα το «δη?όσιο 
χρέος», αντίθετα ?ε ό,τι λέγεται, αποτελεί βοήθεια προς το ιδιωτικό 
κεφάλαιο και απʼ αυτήν την άποψη θα πρέπει να συνυπολογίζεται στα κέρδη 
του.

Την τελευταία 20ετία, εξάλλου, στις 20 από τις 27 χώρες της ΕΕ το 
«δη?όσιο χρέος» τριπλασιάστηκε λόγω των δαπανών για τη διάσωση του 
χρη?ατοπιστωτικού το?έα. Πρόκειται για χρή?α το οποίο δε δόθηκε ?έσω 
πιστώσεων στο (?η-τραπεζικό) ιδιωτικό κεφάλαιο για παραγωγικές 
επενδύσεις. Κι, επίσης, ο δη?όσιος δανεισ?ός γινόταν και γίνεται ?ε 
όρους που υπερβαίνουν κατά πολύ το ?έσο ποσοστό κερδοφορίας, πράγ?α που 
καθιστά πολύ πιο αποδοτική ?ια επένδυση σε ο?όλογα από τη δη?ιουργία 
?ιας παραγωγικής ?ονάδας, πολύ περισσότερο δε αφού απαλλάσσει το 
ιδιωτικό κεφάλαιο από τα ρίσκα της ταξικής πάλης στο χώρο της παραγωγής.

Στη λογιστική του χρέους, ως διαφοράς ανά?εσα στα δη?όσια έσοδα και στις 
δη?όσιες επενδυτικές και καταναλωτικές δαπάνες (δηλ. κυρίως ?ισθούς και 
συντάξεις), η ?έθοδος ?είωσής του ?έσω αύξησης των δη?όσιων εσόδων, 
αυξάνοντας τη φορολογία του κεφαλαίου, δεν είναι η πλέον προσφιλής. 
Είναι απορριπτέα γιατί θα σή?αινε ?ια διπλή απώλεια για το κεφάλαιο: 
είσπραξη λιγότερων τόκων από τη χρη?ατοδότηση του ?ειω?ένου ελλεί??ατος 
αλλά και ά?εση ?είωση των κερδών ?έσω της φορολογίας τους. Ο συνήθης 
τρόπος συσσώρευσης και ανακατανο?ής του πλούτου είναι να επιχειρείται η 
?είωση του χρέους ?έσω της ?είωσης των ?ισθών και των συντάξεων (αρχικά 
στο δη?όσιο, και στη συνέχεια στον ιδιωτικό το?έα). Κι αυτό συ?βαίνει 
γιατί, σʼ αυτήν την περίπτωση, η ?είωση των κερδών των πιστωτών του 
δη?οσίου αντισταθ?ίζεται από τη ?είωση των δη?όσιων υπαλλήλων και την 
ταυτόχρονη απασχόληση ?έρους αυτών στον ιδιωτικό το?έα καθώς και από τη 
διατήρηση της φορολογίας του κεφαλαίου εν γένει σε χα?ηλά επίπεδα.

Να λοιπόν γιατί το «δη?όσιο χρέος» είναι εκ των ουκ άνευ για το κεφάλαιο 
και το κράτος του και η κρίση του χρέους είναι παραγωγική κρίση: ?οχλός 
συσσώρευσης κεφαλαίου ?ε τη ?ορφή τόκων και ?οχλός ταξικής τρο?οκρατίας 
και πειθάρχησης ?έσω της νο?ι?οποίησης της ?είωσης του ά?εσου και 
έ??εσου ?ισθού και άρα της χαλιναγώγησης των ταξικών συγκρούσεων και των 
προλεταριακών επιθυ?ιών και προσδοκιών.  3. «Μια ζωή ?ας λένε ότι 
χρωστά?ε από την κούνια» (συνταξιούχος που ?ονολογεί)  Η νουάρ φιλολογία 
περί «χρέους» είναι παλιά ιστορία, όσο κι αν προσπαθούν οι κονδυλοφόροι 
της εξουσίας να ?ας παρουσιάσουν τις «θυσίες» που απαιτούνται για τη 
?είωσή του ως κάτι καινούργιο. Η πραγ?ατική εκτίναξη του χρέους 
ση?ειώνεται τη δεκαετία του ʽ80. Μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του ʽ70 οι 
κυβερνήσεις είχαν «καταφέρει» να κρατήσουν περιορισ?ένες τις δη?όσιες 
δαπάνες που προορίζονταν για ?ισθούς και συντάξεις. Αυτή η τάση θα 
αντιστραφεί τελείως από τις αρχές της δεκαετίας του ʽ80, καθώς η 
«σοσιαλιστική» κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ κάτω από την πίεση των ταξικών αγώνων 
της προηγού?ενης δεκαετίας θα αναγκαστεί να αυξήσει τόσο τον ά?εσο όσο 
και το έ??εσο ?ισθό των εργαζο?ένων.

Υποχρεω?ένες να ισορροπήσουν ανά?εσα στις δύο βασικές, αλλά αντιφατικές 
?εταξύ τους λειτουργίες του Κράτους, την αναπαραγωγή της καπιταλιστικής 
συσσώρευσης και τη νο?ι?οποίηση των εκ?εταλλευτικών κοινωνικών σχέσεων, 
οι κυβερνήσεις εκείνης της περιόδου προχώρησαν σε «γενναίες» 
?ισθολογικές αυξήσεις στο δη?όσιο το?έα που συ?παρέσυραν και τους 
?ισθούς στον ιδιωτικό, και ταυτόχρονα έκαναν επενδύσεις στον το?έα της 
κοινωνικής πρόνοιας χωρίς ό?ως να εξασφαλιστούν νέα έσοδα ?έσω της 
φορολόγησης του ιδιωτικού κεφαλαίου ή να γίνουν προσπάθειες για να 
περιοριστεί η παραοικονο?ία και η φοροδιαφυγή. Έτσι, η εισοδη?ατική 
πολιτική και η δη?ιουργία ενός υποτυπώδους «κράτους πρόνοιας», η οποία 
δε θα ολοκληρωθεί ποτέ, θα συ?βάλλουν στη διόγκωση του δη?όσιου χρέους 
που από το 22,9% του ΑΕΠ που ήταν το 1980 θα ανέβει στο 47,8% το 1985 
για να φτάσει στο 79,6% του ΑΕΠ το 1990.

Ωστόσο, παρά την αύξηση των δη?όσιων δαπανών και του χρέους, δεν είναι 
δυνατόν να ισχυριστεί κανείς ότι ο σχη?ατισ?ός κοινωνικού κεφαλαίου 
πραγ?ατοποιήθηκε ?ε τον ίδιο τρόπο όπως στις αναπτυγ?ένες καπιταλιστικές 
χώρες. Το κοινωνικό κράτος της δεκαετίας του ʽ80 δε φαίνεται να είχε ως 
σκοπό την εξασφάλιση των κοινωνικών προϋποθέσεων για την επέκταση της 
καπιταλιστικής συσσώρευσης, αλλά τη διαχείριση του «κοινωνικού κόστους» 
της κρίσης αναπαραγωγής της καπιταλιστικής σχέσης που προκάλεσε η ?είωση 
των εξωτερικών πόρων, η άνοδος των κοινωνικών απαιτήσεων και των ταξικών 
αγώνων και η προϊούσα αποβιο?ηχάνιση. Η χα?ηλή αύξηση της 
παραγωγικότητας σε σχέση ?ε τους ?ισθούς ?έσα στη δεκαετία του ʽ80 
ανάγκασε την κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ να αλλάξει κατεύθυνση εγκαινιάζοντας 
?ια πολιτική λιτότητας το 1985 που θα συνδυαστεί στο ιδεολογικό επίπεδο 
?ε ?ια κατά ?έτωπο επίθεση στις «υπερβολικές απαιτήσεις» των ?ισθωτών, 
καταγγέλλοντας τα «?ισθολογικά ρετιρέ» των εργαζό?ενων στις ?ΕΚΟ και 
προσπαθώντας να παίξει το χαρτί του διαχωρισ?ού κατηγορώντας τους 
δη?οσίους υπαλλήλους ότι απολα?βάνουν «παχυλούς ?ισθούς» εις βάρος των 
χα?ηλό?ισθων εργαζο?ένων του ιδιωτικού το?έα. Η πολιτική αυτή οδήγησε 
αρχικά σε ?είωση των ?ισθών κατά 12.5% και σε αύξηση των κερδών κατά 
150% από το ʽ85 έως το ʽ87, συναντώντας, ωστόσο, την ένταση των 
κοινωνικών αγώνων της «εξασφαλισ?ένης» εργατικής τάξης (απεργίες 
καθηγητών, ?ΕΚΟ κλπ), που συνέχισε να έχει επιθετικά αιτή?ατα τραβώντας 
όλη την τάξη προς τα πάνω. Οι αγώνες αυτοί ανάγκασαν το ΠΑΣΟΚ να πάρει 
πίσω την πολιτική «λιτότητας» και η ?είωση των ?ισθών να πέσει στο ?ισό 
του αρχικού της ?εγέθους. Παρόλο που οι οικου?ενικές και νεοφιλελεύθερες 
κυβερνήσεις της «κάθαρσης» θα αναλά?βαναν το κυρίως έργο της 
καπιταλιστικής αντεπίθεσης, η «δυνα?ική του χρέους» δεν θα ανακοπτόταν, 
?ε αποτέλεσ?α να ση?ειωθεί ?ια περαιτέρω αύξησή του ?έχρι τα ?έσα της 
δεκαετίας του ʽ90 όταν άγγιξε το 108,7% του ΑΕΠ, για να φτάσει στα τέλη 
της ίδιας δεκαετίας το 114%, στο ίδιο επίπεδο ?ε το χρέος της Ιταλίας. 
Όλα αυτά σίγουρα ακούγονται οικεία. ?ε χρειάζεται και πολύ προσπάθεια 
για να αναγνωρίσει κανείς το γνωστό «τροπάρι» που επαναλα?βάνουν τα 
τελευταία είκοσι χρόνια πολιτικοί και δη?οσιογράφοι κάθε φορά που ?ας 
καλούν να δουλέψου?ε περισσότερο για πολύ λιγότερα προκει?ένου «η χώρα 
να γλιτώσει τη χρεοκοπία».

 4. «Γα?ώ το δη?όσιο χρέος ?ου ?έσα!» (?ιαδεδο?ένη βω?ολοχία)  Όπως 
είπα?ε και στην αρχή, η παγκόσ?ια οικονο?ική ύφεση των τελευταίων ετών, 
που αποτελεί την τελευταία εκδήλωση της διαρκούς κρίσης αναπαραγωγής του 
πλανητικού κεφαλαίου εδώ και 35 χρόνια, ήταν αναπόφευκτο να επηρεάσει 
και την εγχώρια καπιταλιστική συσσώρευση. Πέρα ό?ως από τις όποιες 
συνέπειες είχε η ?είωση της παγκόσ?ιας οικονο?ικής δραστηριότητας στις 
εξαγωγές του ελληνικού κεφαλαίου, ειδικά στους το?είς της ναυτιλίας και 
του τουρισ?ού, αποτέλεσε επίσης την αφορ?ή για την αποκάλυψη της 
διαρκούς κρίσης εκ?εταλλευσι?ότητας και πειθάρχησης του προλεταριάτου. 
Το εθνικό κεφάλαιο και το κράτος του προσπαθούν εδώ και δύο δεκαετίες να 
αντι?ετωπίσουν αυτή την κρίση ?ε αλλεπάλληλες ?εταρρυθ?ίσεις του 
εκπαιδευτικού και του ασφαλιστικού συστή?ατος. ?ε ελαστικοποίηση των 
εργασιακών σχέσεων για τους νέους. ?ε νό?ους επί νό?ων για την 
πειθάρχηση των ?εταναστών και τον έλεγχο των ροών της ?ετανάστευσης. ?ε 
περικοπές επιδο?άτων, ?ισθών και κοινωνικών παροχών που συνδυάστηκαν ?ε 
την επέκταση της ατο?ικής πίστωσης. Παρά τις ση?αντικές επιτυχίες που 
ση?είωσε το ελληνικό κεφάλαιο την περίοδο 1996-2004 όταν αυξήθηκε ο 
βαθ?ός εκ?ετάλλευσης και η κερδοφορία των επιχειρήσεων, η κρίση δεν 
αντιστράφηκε οριστικά υπέρ του κεφαλαίου. Όλα αυτά τα ?έτρα υποτί?ησης, 
πειθάρχησης και διαίρεσης της εργατικής τάξης, και ?έσω αυτών της 
?ετακύλισης του κόστους αναπαραγωγής της εργατικής δύνα?ης στους ίδιους 
τους εργαζό?ενους, δεν απέδωσαν τους ανα?ενό?ενους καρπούς.

Όπως δείχνουν οι στατιστικές τους, η παραγωγικότητα της εργασίας 
επιβραδύνεται συνεχώς από το 2004 και ?ετά --λόγω, ?εταξύ άλλων, της 
επιβράδυνσης ?ετά την ολυ?πιάδα των επενδύσεων σε σταθερό κεφάλαιο (π.χ. 
?ηχανολογικό εξοπλισ?ό, οδικά έργα και κτιριακές κατασκευές) -- ενώ 
αντιθέτως το κόστος εργασίας ανά ?ονάδα προϊόντος αυξάνεται. Με άλλα 
λόγια, ο βαθ?ός εκ?ετάλλευσής ?ας ?ειώνεται, καθώς οι ?ισθοί αυξάνονται 
πιο γρήγορα από την παραγωγικότητα. Όπως λένε οι ίδιοι οι καπιταλιστές 
στις ?ελέτες τους (π.χ. στις εκθέσεις της Τράπεζας της Ελλάδας), αυτό 
οφείλεται στη «?η προσαρ?οσ?ένη συ?περιφορά» ?ας απέναντι στους στόχους 
της «εθνικής ανάπτυξης», ?ε άλλα λόγια στην απειθαρχία ?ας, στους 
«υψηλούς» ?ισθούς του δη?όσιου το?έα και στις «υπερβολικές» αυξήσεις που 
συ?φώνησε η ΓΣΕΕ ?ε τον ΣΕΒ το 2008. Προσθέτουν επίσης ότι δεν έχουν 
προχωρήσει όσο θα έπρεπε οι ιδιωτικοποιήσεις των ?ΕΚΟ και, γενικότερα, η 
απορρύθ?ιση και ότι η αγορά εργασίας συνεχίζει να είναι «δύσκα?πτη» 
επιβαρύνοντας ακό?α περισσότερο την κατάσταση και, ?άλιστα, ?ε ένα 
?ονι?ότερο τρόπο. Από την άλλη ?εριά, οι δη?όσιες δαπάνες που 
σχετίζονται ?ε την εκπαίδευση, τους ?ισθούς στο δη?όσιο το?έα και τις 
λεγό?ενες «κοινωνικές ?εταβιβάσεις» (δηλαδή χρή?ατα για επιδό?ατα και 
συντάξεις) αυξάνονται συνεχώς την τελευταία δεκαετία.

Πάνω σε αυτό το υπόβαθρο, η κερδοφορία του κεφαλαίου επιβραδύνεται 
συνεχώς τα τελευταία χρόνια ?ε αποτέλεσ?α να ξεκινήσει να πέφτει από το 
2006 και ?ετά, για να καταβαραθρωθεί το αʼ εξά?ηνο του 2009 κατά 51,5% 
σε σχέση ?ε την ίδια περίοδο του 2008, λόγω και της παγκόσ?ιας ύφεσης. Η 
πτώση του τζίρου και της κερδοφορίας των επιχειρήσεων οδήγησε ?ε τη 
σειρά της σε ?εγάλη ?είωση των επενδύσεων λόγω της αυξανό?ενης αδυνα?ίας 
τους να πάρουν πιστώσεις από τις τράπεζες. Άλλωστε, οι τράπεζες 
επηρεάστηκαν ά?εσα καθώς είδαν τα κέρδη τους να ?ειώνονται δρα?ατικά 
λόγω της ση?αντικής αύξησης των ζη?ιών που προέρχονται από την 
καθυστέρηση ή ακό?α και από την ?η αποπληρω?ή των δανείων, έχοντας 
επιπλέον γενικότερο πρόβλη?α ρευστότητας λόγω της διεθνούς 
χρη?ατοπιστωτικής κρίσης. Αυτό πρακτικά ση?αίνει ότι το ρευστό που 
υπάρχει στα?ατάει να κυκλοφορεί. Για παράδειγ?α οι τράπεζες στα?ατάνε να 
δανείζουν η ?ία την άλλη ή/και δανείζουν ?ε πολύ υψηλά επιτόκια. Όπως 
είναι φυσικό, το κράτος δεν έ?εινε α?έτοχο. Έσπευσε να αντι?ετωπίσει τα 
προβλή?ατα που δη?ιούργησε το ξέσπασ?α της κρίσης αυξάνοντας τις δαπάνες 
του ?έσα στο 2009 κατά 10,9% για να στηρίξει την καπιταλιστική 
συσσώρευση, συνεισφέροντας έτσι στο ΑΕΠ κατά 1,7%. Ταυτόχρονα παρείχε 
στις τράπεζες κεφάλαια 28 δις ευρώ, ποσό που ανέρχεται σε 11,5% του ΑΕΠ, 
για να σώσει την κερδοφορία τους, κάτι που θα συνεχίσει και η κυβέρνηση 
του ΠΑΣΟΚ παρέχοντας 10 δις ευρώ επιπλέον. Οι τράπεζες χρησι?οποίησαν 
αυτά τα κεφάλαια για να αγοράσουν κρατικά ο?όλογα, η τι?ή των οποίων 
είχε πέσει στις αρχές του 2009 λόγω αντίστοιχων πιέσεων ?ε αυτές που 
ασκούνται σή?ερα στις διεθνείς χρη?ατοπιστωτικές αγορές. Ωστόσο, η τι?ή 
των ο?ολόγων ξανανέβηκε γρήγορα ?έσα στο αʼ εξά?ηνο του 2009 
συ?βάλλοντας στο να ε?φανίσουν οι τράπεζες κέρδη, παρόλο που οι 
χορηγήσεις δανείων προς επιχειρήσεις και «νοικοκυριά» επιβραδύνθηκαν. Αν 
το κράτος δεν είχε κάνει αυτές τις «διευκολύνσεις» οι τράπεζες θα 
ε?φάνιζαν ζη?ιές 217 εκ. ευρώ... Επιπλέον, οι κρατικές δαπάνες αυξήθηκαν 
και για άλλους λόγους όπως π.χ. για την πληρω?ή των επιδο?άτων των 
ανέργων που πολλαπλασιάστηκαν, ενώ τα έσοδα από τους φόρους και τις 
εισφορές ?ειώθηκαν λόγω της ύφεσης. Φυσικά, το αποτέλεσ?α ήταν να 
εκτιναχθεί τόσο το έλλει??α όσο και το δη?όσιο χρέος, φτάνοντας το 12.5% 
και το 112.6% αντίστοιχα ως ποσοστό του ΑΕΠ. Υψηλότερό έλλει??α είχε το 
2009 ?όνο η Βρετανία (13%) ?ε δη?όσιο χρέος που ανέρχεται σε 68.6%, και 
ακολουθούν η Ισπανία ?ε έλλει??α 11.25% και χρέος 54.3%, η Ιρλανδία ?ε 
έλλει??α 10.75% και χρέος 65.8%, η Ιταλία ?ε έλλει??α 5.3% και χρέος 
114.6%, ενώ αντίστοιχα η Γερ?ανία παρουσίασε έλλει??α 3.5% ?ε χρέος 
73.1%. Ο ?έσος όρος του ελλεί??ατος και του χρέους στη ζώνη του ευρώ 
ήταν το 2009 6.5% και 78.2% αντίστοιχα, ?ε τάσεις ανόδου.

Η ση?ερινή τακτική της διεθνούς του κεφαλαίου (ECOFIN, EUROGROUP, ?ΝΤ), 
των «οίκων αξιολόγησης» και, πάνω από όλα, του ίδιου του ελληνικού 
κράτους και της κυβέρνησης του ΠΑΣΟΚ εντάσσεται στα πλαίσια της 
λεγό?ενης «δη?οσιονο?ικής προσαρ?ογής», ?ιας ευρύτερης στρατηγικής που 
ακολουθείται από το κεφάλαιο στην Ευρωπαϊκή Ένωση εδώ και 20 χρόνια. 
Στην προσπάθεια τους λοιπόν να στηρίξουν την καπιταλιστική συσσώρευση 
που βρίσκεται σε κρίση προσπαθούν να ?ας βάλουν χοντρό κωλόχερο για να 
αυξήσουν το βαθ?ό εκ?ετάλλευσης και να ?ετακυλήσουν το κόστος 
αναπαραγωγής της εργατικής ?ας δύνα?ης σε ε?άς τους ίδιους, ?ειώνοντας 
τις «?η-παραγωγικές» δη?όσιες δαπάνες. Στη ?υστικοποιη?ένη σφαίρα της 
οικονο?ίας και στη γλώσσα που της αντιστοιχεί η πολιτική αυτή ονο?άζεται 
«δη?οσιονο?ική εξυγίανση» για τη στήριξη της «πιστοληπτικής ικανότητας 
της χώρας» και τη «?είωση του κόστους δανεισ?ού». Η έννοια της 
«εξυγίανσης» έχει ό?ως και ένα κυριολεκτικό νόη?α: σε συνθήκες 
οικονο?ικής ύφεσης οι επιχειρήσεις που δεν είναι επαρκώς κερδοφόρες και 
παραγωγικές αναγκάζονται να κλείσουν. το ?η-αποδοτικό κο??άτι του 
κεφαλαίου καταστρέφεται για να ?πορέσει και πάλι να ξεκινήσει η ανοδική 
πορεία της καπιταλιστικής συσσώρευσης. ?εν είναι τυχαίο ότι στο τρίτο 
τρί?ηνο του 2009 έβαλαν λουκέτο περίπου 19.000 ε?πορικές επιχειρήσεις. 
Έτσι, αυξάνουν τους έ??εσους φόρους (π.χ. αύξηση της φορολογίας στα 
καύσι?α, τα ποτά και τα τσιγάρα, εξαγγελία αύξησης του ΦΠΑ). 
αναδιαρθρώνουν την ά?εση φορολογία επιβαρύνοντας περισσότερο την 
εργατική τάξη -- ενώ έχουν ?ειώσει όλα αυτά τα χρόνια τη φορολογία των 
κερδών των επιχειρήσεων. προωθούν αφενός το ανταποδοτικό ασφαλιστικό 
σύστη?α --?εταρρύθ?ιση που οδηγεί ?εταξύ άλλων στη ?είωση των συντάξεων-- 
και αφετέρου την αύξηση των ορίων ηλικίας σε ?ια προσπάθεια ?ετακύλισης 
του κόστους αναπαραγωγής της εργατικής δύνα?ης στους ίδιους τους 
προλετάριους. εξαγγέλλουν την απελευθέρωση των απολύσεων. και, φυσικά, 
επιτίθενται στους «απαράδεκτα υψηλούς» --για το κεφάλαιο-- μισθούς του 
δη?όσιου το?έα (που ?άλιστα αντιστοιχούν, όπως λένε, σε ?ια «χρονίως 
χα?ηλή παραγωγικότητα») ?έσα από την περικοπή των επιδο?άτων, των 
υπερωριών και την επαπειλού?ενη κατάργηση του 14ου και του 13ου ?ισθού. 
Και δεν πρέπει να ξεγελιό?αστε, παρόλη την προπαγανδιστική φιλολογία 
περί ρετιρέ και «προνο?ιούχων» που διακινούν οι πληρω?ένες πένες, η 
?είωση των ?ισθών στο δη?όσιο το?έα πολύ γρήγορα θα ?εταφραστεί σε 
αντίστοιχη και πιθανότατα ακό?α ?εγαλύτερη συ?πίεση των ?ισθών στον 
ιδιωτικό το?έα. Άλλωστε, οι ίδιοι οι καπιταλιστές το έχουν κάνει σαφές 
στη συζήτηση που έχει ανοίξει για την περικοπή του 14ου και του 13ου 
?ισθού.

 5. «Κουφάλες, δεν ξοφλά?ε τίποτα, γιατί δεν έχου?ε ξοφλήσει ακό?α!» 
(Σύνθη?α σε τοίχο)

 Ωστόσο, η ολο?έτωπη αυτή επίθεση χρειάζεται να νο?ι?οποιηθεί στη 
«συνείδηση του κόσ?ου». Για να δουλέψου?ε περισσότερο για λιγότερα θα 
πρέπει να αποδεχθού?ε ότι υπηρετού?ε κάτι που ?ας υπερβαίνει, κάτι που 
απαιτεί από ε?άς θυσίες, ειδικότερα δε όταν πολύ πρόσφατα α?φισβητήθηκε 
τόσο βίαια η προσταγή του κράτους και του κεφαλαίου. Αυτό είναι το 
διακύβευ?α στην παρούσα σύγκρουση ?εταξύ προλεταριάτου και κεφαλαίου, 
και οι καπιταλιστές το γνωρίζουν πολύ καλά. Έτσι η αιτία της κρίσης 
αποδίδεται σε ένα σχεδόν ?εταφυσικό αλλά αναπόδραστο κόσ?ο αγορών, 
στατιστικών, οίκων αξιολόγησης, σπεκουλαδόρων και πάει λέγοντας. Αυτό το 
πέπλο της ?υστικοποίησης στόχο έχει να αποκρύψει την πραγ?ατική πηγή της 
κρίσης που είναι η σπασ?ωδική αλλά επί?ονη άρνηση του παγκόσ?ιου 
προλεταριάτου να υποταχθεί πλήρως στο κεφάλαιο και η κυκλοφορία των 
αγώνων του. Το ελληνικό κράτος ?ε τη ση?ερινή πασοκική ?ορφή του σε 
αγαστή συνεργασία ?ε τους ευρωπαίους εταίρους και φυσικά ?ε τα καθίκια 
των ?έσων ?αζικής ενη?έρωσης όξυναν την ιδεολογική τρο?οκρατία ρίχνοντας 
το πιο ισχυρό τους χαρτί, την «εθνική ενότητα». Σε περιόδους κρίσης, οι 
εταίροι ?ετατρέπονται ως δια ?αγείας σε άνωθεν εντολείς και αντιπάλους. 
το ενοποιη?ένο ευρωπαϊκό χωριό που ζει αρ?ονικά και συναποφασίζει 
δη?οκρατικά διαλύεται ?έσα στη φαινο?ενικότητα της υπεράσπισης της 
πατρίδας, η οποία γίνεται ζήτη?α υψίστης ση?ασίας. Με λίγα λόγια, 
προσπαθούν να ?ας πείσουν ότι δε θα δουλεύου?ε πλέον για να πλουτίζουν 
τα αφεντικά ?ας αλλά για το καλό της πατρίδας. Η πατρίς χρειάζεται θυσίες!

Η «κρίση του χρέους» προσφέρει ?ια πρώτης τάξεως ευκαιρία για τη 
συσπείρωση γύρω από τη ?ορφή έθνος-κράτος, δηλ. τη βίαιη συσπείρωση των 
προλετάριων γύρω από τα συ?φέροντα των αφεντικών τους. ?ιευκολύνει τα 
σχέδια των καπιταλιστών για ακό?α ?εγαλύτερη πειθάρχηση του 
προλεταριάτου, ?εγαλύτερη παραγωγικότητα και τελικά υψηλότερα κέρδη. Μια 
φράση του πρωθυπουργού αρκεί για να καταλάβου?ε το στη?ένο παιχνίδι: 
«...είναι καθαρό ότι έτσι όπως χειριστήκα?ε τα οικονο?ικά ?ας, αφαιρείται 
ένα κο??άτι της κυριαρχίας ?ας που πρέπει να το πάρου?ε πίσω ?ε την 
αξιοπιστία ?ας, το πρόγρα??ά ?ας και την αυτοθυσία του καθενός». Η δική 
του «θυσία» να «παραχωρήσει κο??άτι της κυριαρχίας της χώρας» 
συνεπάγεται τη δική ?ας αυτοθυσία για «να το πάρου?ε πίσω». Μόνο που θα 
πρέπει να το πληρώσου?ε πολύ ακριβά αυτό το «κο??άτι», ?ε περισσότερη 
δουλειά, λιγότερα λεφτά, βαθύτερους διαχωρισ?ούς και εντονότερο 
ανταγωνισ?ό ?εταξύ ?ας για να ?η βρεθού?ε στο αυξανό?ενο εφεδρικό στρατό 
των ανέργων. Όποιος δε συναινεί, προδίδει την «εθνική ?ας αποστολή». 
Εξάλλου ο πρωθυπουργός το δήλωσε: «Χρειάζονται θυσίες, δεν αντέχου?ε 
?πλόκα και απεργίες». Είναι ολοφάνερο ότι η κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ και οι 
καπιταλιστές φοβούνται την κοινωνική αναταραχή που ?πορεί να ξεσπάσει 
όταν αρνηθού?ε ε?πράκτως να γίνει η ήδη αλλοτριω?ένη ζωή ?ας ακό?α 
χειρότερη.

Οι ιδεολόγοι του συστή?ατος προσπαθούν ?ε κάθε ?έσο να εξαλείψουν ακό?α 
και από τη ?νή?η την εξέγερση του ?εκέ?βρη. Οι κινήσεις του κράτους 
δείχνουν ότι αυτό το φάντασ?α αποτελεί το χειρότερο εφιάλτη τους, ειδικά 
τώρα που διαφαίνεται ότι στο ά?εσο ?έλλον ?πορεί να ?ην αφορά ?όνο ?ια 
?ειοψηφία του προλεταριάτου. Όταν απαιτούν κοινωνική ειρήνη, ξέρουν ότι 
ποντάρουν σε έναν ανεξέλεγκτο παράγοντα, τους προλετάριους. Γιʼ αυτό η 
κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ φοράει το ανθρωπιστικό-αντιρατσιστικό της προσωπείο 
και ταυτόχρονα κραδαίνει στο χέρι το γκλο?π του ?πάτσου. Η κοινωνική 
συναίνεση πρέπει να επιβληθεί πάση θυσία. Γέ?ισε τους δρό?ους της Αθήνας 
?ε κάθε λογής ?πάτσους προσπαθώντας να ελέγξει οποιονδήποτε χώρο ?πορεί 
να ?ετατραπεί σε πεδίο αγώνα και σύγκρουσης. Tην πιο καλή δουλειά ό?ως 
?έχρι τώρα την έχει κάνει η συνδικαλιστική αστυνο?ία, η 
κλαδική-συντεχνιακή νοοτροπία και ο ατο?ικισ?ός που φροντίζουν να 
περνάνε τα νέα ?έτρα ?ε τις ?ικρότερες δυνατές αντιστάσεις.

Για να ξαναγυρίσου?ε στο Νίτσε, «αυτός ο κόσ?ος, στο βάθος, δεν έχασε 
ποτέ πια τη χαρακτηριστική ?υρουδιά του αί?ατος και του ?αρτυρίου» -- 
κάτι που ?ας θύ?ισε πρόσφατα ο υπουργός Εργασίας και Κοινωνικής 
Ασφάλισης Α. Λοβέρδος όταν προαναγγέλλοντας τα «σκληρά αλλά αναγκαία 
?έτρα» δήλωσε ότι «Θα χυθεί αί?α!». Ίσως, ό?ως, άθελά του να 
προανάγγειλε την καταιγίδα που αντί για την αποσύνθεση του προλεταριάτου 
θα φέρει την ανασύνθεση των αγώνων ενάντια στη συνδικαλιστική αστυνο?ία 
και θα στείλει το «δη?όσιο έλλει??α» στο σκουπιδοτενεκέ της ιστορίας 
?αζί ?ε το έλλει??α ζωής, που είναι το ?όνο πραγ?ατικό.

 ΤΟ ΜΟΝΟ ΠΟΥ ΕΧΟΥΜΕ ΝΑ ΞΟΦΛΗΣΟΥΜΕ ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΑΝΟΙΧΤΟΙ ΜΑΣ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟΙ ΜΕ 
ΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΚΡΑΤΟΣ ΤΟΥ!

 Οίκος αξιολόγησης Proles & Poors
_______________________________________________
A-infos-gr mailing list
A-infos-gr@ainfos.ca
http://ainfos.ca/cgi-bin/mailman/listinfo/a-infos-gr