A - I n f o s
a multi-lingual news service by, for, and about anarchists **

News in all languages
Last 40 posts (Homepage) Last two weeks' posts

The last 100 posts, according to language
Castellano_ Deutsch_ Nederlands_ English_ Français_ Italiano_ Polski_ Português_ Russkyi_ Suomi_ Svenska_ Türkçe_ The.Supplement
First few lines of all posts of last 24 hours || of past 30 days | of 2002 | of 2003 | of 2004 | of 2005

Syndication Of A-Infos - including RDF | How to Syndicate A-Infos
Subscribe to the a-infos newsgroups
{Info on A-Infos}

(nl) gelezen: "Der bolschewistische Mythos", Alexander Berkman (de)

Date Sun, 15 May 2005 12:32:23 +0300


Der bolschewistische Mythos - Tagebuch aus der Russischen Revolution 1920-1922, Alexander Berkman
Eerste vertaling in het duits door Michael Halfbrodt 1925 New York
Verlag Edition AV, Frankfurt a.M., 2 uitgebreidere druk 2004; 253 bladzijden, paperback (DIN A5)
Prijs: 17 euro; ISBN 3-936049-31-9; www. edition-av.info
Met kerstmis in 1920, na tweejarige folter- en isolatie gevangenschap
vanwege verzet tegen de deelname van de VS aan de eerste wereldoorlog,
werd Alexander Berkman (die eerder al 15 jaar gevangen heeft gezeten
vanwege zijn aanslag met een revolver op de industriemagnaat en
arbeidersmoordenaar Henry Clay Frick) samen met zijn kameraad en
vriendin Emma Goldman en 244 andere linkse mensen uit de VS op een
afgemat bootje genaamd "Buford" via een soort van overval naar het
winterlijke revolutionaire Rusland gedeporteerd.

Onderweg breekt het ijs tussen de soldaten van de bewaking en de
revolutionairen, als de eersten inzien dat ze door het bouwvallige schip
zelf in levensgevaar werden gebracht en op de politieke gevangenen
aangewezen zijn. Berkman wordt woordvoerder van de gevangenen en treedt
moedig voor hen op, die inclusief de drie vrouwen onder de ongezondste
omstandigheden in de lekkende romp van het schip ondergebracht zijn. Een
deel van de bewakers biedt de gevangenen zelfs aan te muiten en
gezamenlijk naar de Bolsjewieken over te lopen. Toen Berkman naar de
reis vol gevaren in januari 1921 vanuit Finland eindelijk russische
grond betrad wilde hij het liefst op de knie=EBn vallen, om de grond van
zijn geboorteland en de revolutie waar hij naar uit zag te kussen.

Van nu af beleven twee van de bekendste en meest ervaren anarchisten uit
de VS, beide van geboorte russisch, een tweejarige odyssee door een
uitgebloed, vernietigd land, dat de knoet van de tsaar weliswaar heeft
doorbroken, maar waarin, zoals blijkt, een nog meer genadeloze
centralistische terreur van de Bolsjewieken en hun repressie werktuig
Cheka ("Buitengewone Commissie voor de Strijd tegen Speculatie en
Contrarevolutie") bestaat. Deze omschrijving van de situatie is de
mening waarover allen het eens zijn. De ene groep vindt het noodzakelijk
en de anderen zijn (als eersten) de slachtoffers.

Vol van revolutionair idealisme en blij weer in zijn nu ogenschijnlijk
bevrijde geboorteland te zijn, stort Alexander Berkman zich in de tijd
van verandering, discussieert en overlegt met Lenin, Sinowjw,
Tschitscherin en veel andere leidinggevende Bolsjewieken. Zelfs deze
leidinggevende mensen zijn vol illusies over de wereldsituatie en
verwachten iedere dag de opstand van de massa's in de industrielanden,
voor de ontlasting van het onder een blokkade staande Rusland - een
verkeerde inschatting met kwalijke gevolgen. Waarschuwingen van
revolutionairen uit de hele wereld om zich slechts op de eigen krachten
toe te leggen worden in de wind geslagen en als lachwekkend afgedaan.

Als beroemde revolutionair worden Berkman taken als de inrichting van
een installatie voor ontspanning van arbeiders toevertrouwd en met
leidinggevende functies uitgerust. Geleidelijkaan moet hij echter inzien
dat de "dictatuur van het proletariaat" een dictatuur van de verse
bolsjewistische elite over het proletariaat is. In het bureaucratische
raderwerk stikt ieder initiatief. Dit bolsjewistische apparaat, vaak al
tot in de kern corrupt, trekt alles in het moeras, waarvoor de beste
koppen van de revolutie hebben gestreden - vrijheid, gerechtigheid,
menselijkheid, socialisme. Er zijn geen ethische waarden meer, maar
ieder zo afschuwelijk middel heiligt het aangegeven edele doel.

De doodstraf is weliswaar officieel afgeschaft maar toch heersten overal
willekeurige liquidatie en "het summier doodschieten", zelfs voor de
kleinste (vermeende) "delicten". Zelfs kinderen worden neergeknald en
als gijzelaars tegen politieke afwijkelingen, linkse en rechtse,
gevangen genomen. Daarbij zijn de "hoeders van de revolutionaire orde"
meestal de corruptsten en verrijken ze zich schaamteloos en brutaal.
Door de voortdurende in beslag names overal "ten gunste van het
proletariaat" worden de goed geklede bureaucraten voorzien van voedsel,
kleding en meubilair, terwijl het arme volk bitter honger lijdt, op
blote voeten loopt en het hen aan het meest noodzakelijke ontbreekt.

De vergunning voor woningen is van het goeddunken en smeergeld
afhankelijk en het onttrekken van woningen wordt - ook in de russiche
winter! - als wapen tegen ongeliefde personen, vermeende klassevijanden
(Intellectuelen, "Burschui"3D zogenaamde bourgeois) en politieke
tegenstanders benut. Dit komt vaak overeen met een doodstraf.

Het concept van de "militarisering van de arbeid", een uitvinding van de
nog in militaire categorie=EBn denkende oorlogscommissaris Trotzki,
verlamt de industrie en de economie en drukt de arbeiders neer tot het
niveau van slaven, erger dan tijdens de tsarentijd. Want werkweigering,
afwezigheid of activiteit in een vakbond, die niet naar de zin van de
Bolsjewieken is, worden met gevangenis, kamp (Berkman spreekt over
concentratiekampen, schijnbaar in de zin van voor de nazi tijd) of
doodstraffen wegens "sabotage" bestraft. Daarbij is de voor de revolutie
bevochten acht uren dag afgeschaft en de "pjok" (de rantsoenering van
levensmiddelen) van de arbeiders is een van de meest vernederende en
wordt vaak genoeg zelfs niet afgegeven. Dit veelvuldig vanwege
bureaucratische redenen, terwijl (indertijd ingezamelde) levensmiddelen
niet zelden verrotten, in volle kampen liggen of worden verplaatst

Holle (militaire -) ceremonies, toespraken vol met betekenisloze, valse
frasen en een veel voorkomende personencultus bepalen al in 1920 het
beeld in het openbaar, in het bijzonder als delegaties van
arbeiders-organisaties uit het buitenland op bezoek komen. De
laatstgenoemden worden, om indruk te maken, op luxe banketten
getrakteerd en in modelscholen, -oorden en - bedrijven rondgeleid,
terwijl ze van de overal heersende armoede en verrotting vandaan worden
gehouden, maar die ze onvermijdelijk toch zien. Duidelijk wordt: alle
fatale praktijken van het nog komende Stalinisme zijn al in Lenins
levenstijd begonnen of zelfs gewoonte.

Erger nog - Lenin zelf gaf hiervoor vaak de parolen en bevelen.

Maar ook de anarchisten in Rusland zijn het onderling oneens: sommigen
zijn met wapperende vlaggen helemaal naar de Bolsjewieken overgegaan en
enkelen zelfs in hoge verantwoordelijke posities (vaak met groot
aanzien).

Anderen tolereren de communisten en noemen zich "Universalisten" met een
eigen club in Moskou. "Idee=EBn-anarchisten, dus die niet proberen hun
idee=EBn te bereiken of alleen maar te propageren, moeten volgens Lenin
getolereerd worden. Echter, de decreten zijn niet het papier waard
waarop ze zijn geschreven.

Weer anderen bekritiseren de nieuwe machthebbers, houden zich echter
stil en sommigen strijden met het wapen in de hand tegen de
alomtegenwoordige communistische partij, zoals de meerdere keren door
het Rode Leger verraden Machno met zijn boerenguerilla in de Oekraine
(1917-1921). Berkman mist weliswaar de revolutionaire aanvoerder van het
anarchistische ruiter leger, kan echter clandestien zijn jonge vrouw
"Gallina", een onderwijzeres, treffen, die net als Machno zelf aan het
hoofd van de strijdende troepen rijdt en veel invloed heeft op Machno.
Zelfs de communisten moeten toegeven dat ze zonder de Machno troepen
door de "witte gardistische" invasie en contrarevolutionairen onder de
voet zouden zijn gelopen. Trotzki is hiervoor niet dankbaar: in 1921
moeten de laatsten naar het buitenland vluchten, waaronder de zwaar
gewonde Macho (zie Volin, De onbekende revolutie).

De twee korte bezoeken aan de oude revolutionair Peter Kropotkin werpen
weliswaar een tekenend licht op de verhoudingen, zijn echter in Emma
Goldman's "Niedergang der Russischen Revolution" (Karin Kramer Verlag)
plastischer en met meer achtergrond weergegeven. De wetenschapper
Kropotkin, een mens met groot aanzien onder het volk, leeft, uit Moskou
verdreven en op zijn hoede voor de Cheka, vergaand geisoleerd in het
dorpje Dmitrow, ca. 65 km. van Moskou. Onder het gejubel van de mensen
was hij hoogbejaard uit Frankrijk naar het revolutionaire Rusland
teruggekeerd. Nu werkt hij sukkelend, onder de slechtste omstandigheden,
aan zijn werk "De Ethiek", wat volgens de bolsjewistische leiding het
hoofdpunt is. Zijn inschatting van de dingen luidt: "De Bolsjewieken
hebben ons getoond, hoe men een revolutie NIET kan maken!"

Kropotkin's dood in 1921 wordt de laatste grote uiting van de
anarchisten in Rusland (sommigen krijgen na talrijke verhandelingen
alleen voor de begrafenis uit de gevangenis verlof) en hun
sympathisanten in de USSR (12/1922) - een onvoorstelbare mensenmenigte
volgt de doodskist . De Bolsjewieken maken verder met Kropotkins goeie
naam reclame en stichtten zelfs tijdelijk een Kropotkin-Museum in Moskou
(geleid door Vera Figner, de beroemde revolutionair - zie de Biografie
"Nacht uber Russland"). De meeste actieve anarchisten kwijnen
ondertussen weg in de gevangenissen en kampen.

Het toppunt van cynisme (of van gebrek aan instinct?) is het plan van
Lenin om uitgerekend aan Berkman de taak te geven zijn domme en
afvallige pamflet "Het Linksradicalisme, de kinderziekte van het
communisme" in het engels te vertalen. Het beroemde-beruchte werk is net
fris voor de Rusland bezoekende britse delegatie geschreven. Overbrenger
van de boodschap is Radek. Berkman stemt toe onder de voorwaarde dat hij
een voorwoord mag schrijven, daar het manifest alles misvormt en
bezoedelt waar hij zich voor in zet. Majesteitsschennis! Werkelijk
teleurgesteld en verbitterd trekt Radek zich terug, de stemming over
Berkman slaat om. Van nu af aan wordt voor Berkman zijn situatie in
Moskou precair. Augustin Souchy, juist als afgevaardigde van de FAUD in
Moskou zegt hem: "Je bent persona non grata geworden." Het bezoek bij
Kropotkin, samen met Bertrand Russell ("alsof ik een gevangene ben .")
wordt tegengewerkt en gesaboteerd. (blz. 106) "Moskou is door de
bureaucratie verslonden, Petrograd een stervende stad. Niet hier is de
revolutie. Buiten in het land onder de gewone mensen moet men het nieuwe
Rusland zoeken [.]", hoopt Berkman. Samen met Emma Goldman begint hij
aan een vlucht naar voren en grijpt de kans om voor een "Museum van de
revolutie" materiaal te verzamelen. Ze reizen af in de richting van de
Oekraine, waarin nog gruwelijke strijd woedt. Het is juli 1920.

Berkman veroordeelt in zijn boek niet direct, maar beschrijft wat hij in
Moskou en Petersburg en als leider van de bolsjewistische geschiedenis
commissie voor een revolutie museum op het uitgestrekte, riskante reizen
om materiaal veilig te stellen, door het land via Kiev tot Odessa en
noordelijk naar Archangelsk krijgt en beleeft. Onder levensgevaar treft
hij bekende mensen uit de socialistische oppositie, o.a. linkse sociaal
revolutionairen en anarchisten, om hun visie over de dingen te ervaren.
Maar ook enige oprechte en moedige communisten spreken met Berkman klare
taal en tonen hun teleurstelling en verontwaardiging over de
dictatoriale en ongeschikte regering. Andere kleine en hogere
communistische functionarissen maken onwillekeurig met hun gedrag en hun
door Berkman weergegeven uitingen de blik over de werkelijke
verhoudingen en motivaties duidelijk. Weliswaar is ondanks het
bolsjewistische opslokken van alle functies en ambten nog een relatief
groot aantal revolutionairen van andere richtingen present (door druk
van arbeiders of gewoon door toeval), maar deze worden steeds meer
teruggedrongen. De hoop dat na het oorlogscommunisme alles beter wordt
zal in stukken worden geslagen.

Over iedereen zweeft het zwaard van Damocles van de almachtige Cheka
(later van naam veranderd in GPU, nog later in KGB), toen al een staat
in de staat. Hier, zoals in alle geledingen van de communistische partij
hebben voormalige tsaristische (politie) beambten, Ochrana-agenten en
ieder soort van baantjesjagers zich ingenesteld, die aan de nieuwe
staatsmacht willen meewerken. Revolutionairen liquideren moet voor dit
slag mensen dolle pret zijn! Iedereen die in het genot van voordelen wil
komen treedt toe tot de communistische partij. De nieuwe klasse
ontstaat. Stukje voor stukje van een puzzel vormt zich tot aan de
belevenis van de door Trotzki brutaal neergeslagen revolutionaire
opstand van Kronstadt in 1921 (voor de hernieuwde oprichting van raden
en gelijke behandeling) het beeld van een al totalitaire staat, zoals de
wereld die tot dan toe nooit heeft gezien.

Als in 1921 uiteindelijk de NEP (Nieuwe Economische Politiek) van Lenin
en de ZK doorgevoerd wordt, een nieuw kapitalisme binnen bepaalde
grenzen, dat de economische catastrofe niet anders kon worden
be=EBindigd (er waren toen 4-5 miljoen verhongerden), stort voor vele
nog overtuigde revolutionairen een wereld ineen. In ieder geval van het
kapitalisme dacht men dat het voor altijd was afgeschaft. Nu waren er
weer elegante, in luxe winkels winkelende dames en heren tegenover
hongerende proletari=EBrs.

Lenin: "Verrijk jullie!" Weliswaar blijven de basisindustrie=EBn in
handen van de staat, maar verder heiligt het doel weer eens de middelen.

[Enige tijd na Lenin's dood in 1924 draaide Stalin (net zoals het later
in de DDR na de oorlog werd gedaan) deze stap weer rigide terug,
produceerde door zijn "ontkoelakisering" extra miljoen hongerdoden en
stelde naar Trotzki's voorbeeld een gemilitariseerd staatsmonopolie
kapitalisme met centraal bestuurde planeconomie in.]

Niet alleen het volledige desastreuze beleid van de Bolsjewieken wordt
in dit boek zogezegd belicht, maar ook altijd de verschrikkelijke
situatie van de joden en jodinnen onder de verschillende oorlogsregimes.
De invallen van de witte gardisten en Polen zijn allemaal, waaronder in
de Oekraine, met de ergste pogroms en verkrachtingsorgie=EBn verbonden.
Hele dorpen en kleine steden werden uitgewist. Onder de meest grove
troepen zou die van generaal Denikin geweest zijn.

Maar ook van Machno's mensen werd gezegd dat ze pogroms uitvoerden,
vooral door de communistische pers. Berkman zoekt het uit, spreekt met
slachtoffers en vindt weliswaar aanknopingspunten van excessen van
enkelingen, maar ook getuigenverklaringen van mensen van verschillende
politieke richtingen, dat Machno een hetze tegen de joodse bevolking,
overvallen en pogroms draconisch bestraft: met de dood.

Ook onder de communisten voelen joodse mensen zich relatief veilig
(terwijl er ook in het boek van Isaak Babel, "Het ruiter leger" over
Budjonny's Polen veldslag, schilderingen zijn van antisemitische
aanvallen en pogroms van de kant van de roden - Babel, zelf jood, reed
incognito als journalist mee; onder Stalin werd de schrijver
geliquideerd).

Tenslotte, als er geen hoop op verbetering van de verhoudingen meer
schijnt te zijn, besluiten Berkman en zijn kameraden het land te
verlaten. Het kapitalistische buitenland wordt voor de daar vervolgde
revolutionairen tot een twijfelachtig en vertwijfeld laatste
toevluchtsoord. In december 1921 kunnen Berkman en Goldman met andere
anarchisten, waaronder Machno's biograaf Volin, op basis van een
regeringsbesluit over afgevaardigden van vakbonden uit het buitenland
(RGI*), als enigen van de laatste oppositionelen uit de USSR reizen. Het
lot van de achtergeblevenen is bijna altijd kamp, gevangenis en
neergeschoten worden - uiteindelijk ook de meeste leidende Bolsjewieken.

Berkman heeft zijn aantekeningen in twee jaar onder voortdurend gevaar
voor lijf en leden gemaakt en duidt er in de inleiding op, dat alleen
zijn gevangeniservaringen in de VS hem in staat hebben gesteld de
geschriften te verstoppen en door te voeren. Toch zou het dagboek bijna
verloren zijn gegaan en kon het pas na een odyssee door half Europa aan
het eind op een zolder van en angstige vrouw in Duitsland veilig worden
gesteld. Bijna 80 jaar na het verschijnen in New York is het boek nu
eindelijk in de taal van het land waarin Berkman het manuscript terug
vond verschenen. Het is een eenmalig document over het onthullen van de
bolsjewistische pers misleiding en geschiedvervalsing, dat
tegelijkertijd aantoont hoezeer de meeste leidende Bolsjewieken bevangen
waren in het autoritaire en dogmatische denken van hun tijd. De
schildering van Berkman maakt duidelijk dat de oude Bolsjewieken
oprechte revolutionaire karakters waren, die zich voor het
machiavellistische idee van de verovering van de staat hebben ingezet.
Aan deze god brachten ze alles ten offer: de kernpunten van het
socialisme en, bewust of onbewust, naast al de andere slachtoffers van
hun fouten - zichzelf.

Het boek is vloeiend vertaald, sober geredigeerd en beschikt naast een
korte levensloop van Alexander Berkman over een voor de rangschikking
nuttige tijdtafel, een glossarium met begrippen en omschrijvingen, een
zeer nuttig, omvangrijk en ophelderend noten apparaat en een klein
fotodeel.

Door een nauwkeuriger redigeren zouden enkele kleine fouten en
spellingsfouten zijn vermeden. Maar dit laat zich hopelijk nog in een
volgende 3e druk verbeteren. Dan zou ook de misverstanden veroorzakende
ondertitel van het boek tot "1921-1922" gecorrigeerd kunnen worden, want
de tijdsperiode van het gebeuren in Rusland strekt zich uit van januari
1921 tot december 1922 (vertrek van de "Buford" uit de VS, eind december
1920).

Het werk kan zonder meer warm worden aanbevolen. De recensent wenst het
een zo breed mogelijke verspreiding, gezien het feit dat de werkelijke
omstandigheden van de Russische Revolutie - als de mogelijk
belangrijkste en meest leerzame revolutie van de 20e eeuw - nog altijd
vergaand onbekend is respectievelijk tot onbekendheid vervalst wordt
tentoongesteld. Hiertoe hebben zowel de burgerlijke als de
bolsjewistische geschiedschrijving met hun vervormingen en bewuste
meervoudige vervalsingen bewust bijgedragen.

Het spannend te lezen, authentieke ooggetuigen verslag van Alexander
Berkman over twee russische revolutiejaren is, ook wegens zijn hoge
literaire kwaliteit, zijn invoelingsvermogen en zijn onopgesmukte inzet
voor gerechtigheid tegenover alle beschreven mensen en omstandigheden
een mogelijkheid, nader te komen tot deze nu zo ver weg gelegen tijd en
de personen en hen en hun handelen vanuit een menselijk gezichtspunt te
bevatten. Niet in de laatste plaats om daaruit te leren.

RGL voor LPA Berlijn

[*Opmerking: RGI is "Rode Vakbond Internationale", opgericht in 1921 in
Moskou onder leiding van de bolsjewieken, analoog aan de Comintern.
Vanwege de absolute aanspraak op het leiderschap door de communisten
traden bijna alle syndicalistische vakbonden niet toe en richtten in
1921/22 in Berlijn, als eigen libertaire Internationale, de IAA -
Internationale Arbeiders Associatie" op, met 3,5 miljoen leden
wereldwijd, die tot vandaag - getalsmatig zwak - verder bestaat.]

Verder aanbevolen literatuur over het thema:

Alexander Berkman, Die Tat (gevangenis bericht, unrast verlag, Munster)

Alexander Berkman, ABC des Anarchismus (Verlag Klaus Guhl, Berlijn)

Alexander Berkman, Die Kronstadt Rebellion (www.anarchismus.at)

Alexander Berkman, Die russische Tragodie (Libertad Verlag, Berlijn
1980)

[Alexander Berkman * 21.11.1870 als zoon van een joodse koopman in Wilna
geboren, opgegroeid in St. Petersburg, koos arm en zwaar ziek vanwege
een pijnlijke prostaat kanker in 1936 in Zuid Frankrijk voor de
vrijwillige dood, twee weken voor de uitbraak van de Spaanse Revolutie.]

Emma Goldman, Der Niedergang der russischen Revolution (K.Kramer Verlag)

Emma Goldman, Gelebtes Leben, 3e band (Karin Kramer Verlag, Berlijn)

Maurice Brinton, Die Bolsjewiki und die Arbeiterkontrolle

Ida Mett, Die Kommune von Kronstadt (Karin Kramer Verlag, Berlijn 1971)

Volin, Die unbekannte Revolution, 3e band

Arshinov, Anarchisten im Freitheitskampf (over de Machno beweging)

Isaac Steinberg, Gewalt und Terror in der Revolution (K. Kramer Verlag)

Victor Serge, Erinnerungen eines Revolutionars

Victor Serge, Eroberte Stadt (St. Petersburg 1919) (evtl. K. Kramer
Verlag)

Isaak Babel, Die Reiterarmee (Friedenauer Presse, Berlijn 1994)

LIBERTARIAN PRESS AGENCY Berlijn [LPA]

mailto:lpa@free.de

_______________________________________________
A-infos-nl mailing list
A-infos-nl@ainfos.ca
http://www.ainfos.ca/cgi-bin/mailman/listinfo/a-infos-nl

A-Infos Information Center