A - I n f o s
a multi-lingual news service by, for, and about anarchists **

News in all languages
Last 40 posts (Homepage) Last two weeks' posts

The last 100 posts, according to language
Castellano_ Deutsch_ Nederlands_ English_ Français_ Italiano_ Polski_ Português_ Russkyi_ Suomi_ Svenska_ TŁrkÁe_ The.Supplement
First few lines of all posts of last 24 hours || of past 30 days | of 2002 | of 2003 | of 2004 | of 2005

Syndication Of A-Infos - including RDF | How to Syndicate A-Infos
Subscribe to the a-infos newsgroups
{Info on A-Infos}

(nl) [Fabel Nieuws] Kritiek op wetenschappelijk onderzoek tegen

From worker-a-infos-nl@ainfos.ca (Flow System)
Date Sun, 30 Jan 2005 15:29:08 +0100 (CET)


illegalen
To: a-infos-nl@ainfos.ca
From: "De Fabel van de illegaal" <info@defabel.nl>
Sender: worker-a-infos-nl@ainfos.ca
Precedence: list
Reply-To: a-infos-nl

___________________________________________________
A - I N F O S N E W S S E R V I C E
http://www.ainfos.ca/
http://ainfos.ca/index24.html
-________________________________________________

Kritiek op wetenschappelijk onderzoek tegen illegalen

Het onderstaande artikel is geschreven door Fabel-medewerker Harry
Westerink. Het wordt binnenkort geplaatst in het tijdschrift Agora (zie:
<www.knag.nl/pages/publicaties/archief/agora/agora20001.html>). Het artikel
levert scherpe kritiek op wetenschappers die in opdracht van de overheid
onderzoek doen naar illegalen, zoals Godfried Engbersen van het
RISBO-instituut van de Erasmus universiteit in Rotterdam. Met dat onderzoek
kan de overheid illegalen nog beter uitsluiten en opsporen. Ondanks een
verzoek van de redactie van Agora wilde Engbersen uiteindelijk niet op het
artikel reageren.

----

Wetenschappers in dienst van het beleid tegen "illegalen"

Door: Harry Westerink

De overheid voert al jaren een oorlog tegen mensen zonder
verblijfsvergunning, met strijdkreten als "buitensluiting", "uitsluiting",
"opsluiting" en "uitzetting". Politie en Justitie hebben er in die oorlog
alle belang bij om zoveel mogelijk te weten te komen over mensen zonder
papieren, en over degenen die hen ondersteunen. Ze jagen illegaal gemaakte
mensen steeds meer op en maken hen het leven onmogelijk. Om hen nog
intensiever te kunnen uitroken is informatie over hun
overlevingsstrategieŽn onontbeerlijk. Daarom maken beleidsmakers gebruik
van onderzoekers die zich in hun ivoren toren een zogenaamd neutrale en
wetenschappelijke houding aanmeten, maar in feite collaboreren met het
keiharde overheidsbeleid. Door onderzoek te doen dat uitsluitend in het
belang is van machthebbers, staan die wetenschappers objectief gezien in
dienst van de repressie tegen mensen zonder verblijfsvergunning.

In opdracht van de overheid doen wetenschappers op universiteiten en
onderzoekers van allerlei adviesbureaus en -commissies aan de lopende band
onderzoek naar "illegalen". Vooral de ministeries van Justitie en van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid hebben er een hoop tijd en geld voor over
om meer over mensen zonder papieren te weten te komen. Deze ministeries
huren deskundigen in om enquÍtes uit te voeren en rapporten te schrijven
over het leven in de illegaliteit. De overheid bepaalt daarbij zelf de
onderzoeksopdracht en controleert vaak via begeleidingscommissies van
ambtenaren of het onderzoek in de door de overheid gewenste richting gaat.
De onderzoekers tappen vervolgens gevoelige informatie af bij "illegalen"
zelf en bij steunorganisaties, en geven dat door aan de tegenstander, de
overheid. Met de onderzoeksresultaten kan de overheid de druk op
"illegalen" opvoeren en hun kansen om in Nederland te overleven nog verder
verkleinen.

Vooral wetenschappers die zijn verbonden aan het RISBO-instituut van de
Rotterdamse Erasmus Universiteit, genieten bekendheid door hun onderzoek
naar "illegalen". Dit onderzoek is baanbrekend en richtinggevend geweest
voor allerlei andere onderzoekers en voor opinie- en beleidsmakers. Onder
leiding van wetenschapper Godfried Engbersen nam een zevental sociologen en
antropologen in de jaren 90 van de vorige eeuw 6 jaar lang de leefwereld
van "illegalen" onder de loep. In 1999 verschenen de onderzoeksresultaten
in de boeken "Illegale vreemdelingen in Rotterdam" en "Inbedding en
uitsluiting van illegale vreemdelingen".

De ministeries van Binnenlandse Zaken en Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer gaven opdracht voor het onderzoek. Het
onderzoeksteam werd bijgestaan door een begeleidingscommissie onder
voorzitterschap van F. Vlek van de Directie Politie van het ministerie van
Binnenlandse Zaken. "Ook zijn wij dank verschuldigd aan diverse medewerkers
van de politie in de 4 grote steden", aldus Engbersen. "De
Vreemdelingendienst van de Rotterdamse politie bood de mogelijkheid
interviews af te nemen bij illegalen die waren aangehouden en daarna in
veel gevallen werden uitgezet". Dergelijke interviews vonden nogal eens
plaats "onder tamelijk moeilijke omstandigheden", als gevolg van "een hoge
mate van geŽmotioneerdheid van onze gesprekspartner". "Niet alle
respondenten waren er meteen van overtuigd dat de interviewer geen
politieagent was."

Vissen en vlinders

Wie "illegalen" ondersteunt en opkomt voor hun belangen, moet de schrik
tijdens het kennisnemen van dit soort onderzoek wel om het hart slaan. Aan
de hand van interviews met "illegale" en "legale" migranten,
welzijnswerkers en de politie schetsen de wetenschappers een akelig
nauwkeurig en indringend beeld van het leven van mensen zonder
verblijfsvergunning. Door de overlevingsstrategieŽn van illegalen te
ontrafelen en openbaar te maken ontnemen de onderzoekers hen de laatste
mogelijkheden om in Nederland een enigszins menswaardig bestaan op te
bouwen. Ze geven machthebbers met de informatie uit hun onderzoek namelijk
allerlei nieuwe middelen in handen om "illegalen" nog verder af te knijpen.

De kille afstandelijkheid van dit soort onderzoek neemt schandalige vormen
aan. Dat blijkt uit de wijze waarop het aantal "illegalen" wetenschappelijk
verantwoord wordt geschat. De RISBO-wetenschappers en - in navolging -
allerlei andere onderzoekers gaan daarbij uit van het aantal "illegalen"
dat de politie in een bepaald jaar heeft opgepakt, en berekenen de
schatting vervolgens met "de vangst-hervangst methode die geŽnt is op
biologische toepassingen". In de biologie "wordt bijvoorbeeld de omvang van
een bepaalde diersoort in een afgebakend gebied bij benadering bepaald. Zo
kan men op een willekeurige plek in een meer een hoeveelheid vissen vangen.
Deze vissen telt men en gooit men weer terug. Op een later tijdstip wordt
dit herhaald, op een andere willekeurige plaats in het meer. Op basis van
het aantal vissen dat alleen op het eerste tijdstip is gevangen, het aantal
dat alleen op het tweede tijdstip is gevangen en het aantal dat beide keren
is gevangen, valt het aantal vissen te schatten dat beide keren niet is
gevangen. De som van deze getallen geeft een schatting van het totale
aantal vissen in het meer. Deze rekenmethode is in aangepaste zin bruikbaar
voor het schatten van het aantal illegale migranten." De sociologen,
politicologen en antropologen blijken biologen te zijn geworden. Vandaar
ook dat ze "illegalen" als vlinders opprikken en ontleden.

Panopticum

Wetenschappers als Engbersen maken er al jaren een sport van om aan de
onderkant van de samenleving zoveel mogelijk informatie af te tappen en
beschikbaar te stellen aan beleidsmakers en -uitvoerders. Het gaat daarbij
vaak om informatie waarvan de openbaarmaking tegen de belangen ingaat van
de gemarginaliseerden zelf. Zijn in 1990 verschenen onderzoek naar
langdurig werklozen "Publieke bijstandsgeheimen" is daar een voorbeeld van.
Uit interviews met werklozen is Engbersen toen gebleken dat zij een "gevoel
van constante surveillance" hebben. De overheid mengt zich te veel in hun
privť-leven, zeggen ze. Engbersen haalt een socioloog aan die erop heeft
gewezen dat "de sociale observeerbaarheid van armen in schril contrast
staat met die van andere groepen in de samenleving". Rijken mogen zich als
vanzelfsprekend afschermen van de openbaarheid, maar dat recht wordt armen
ontzegd. Engbersen vraagt zich niet af of hij zich daar misschien zelf ook
schuldig aan maakt. Integendeel, als een wetenschappelijke wijkagent ging
hij voor zijn onderzoek een jaar lang in de Rotterdamse achterstandswijk
het Nieuwe Westen wonen. Zo kon hij de armen nog beter op de huid zitten.

Het beeld dat volgens Engbersen uit de ervaringsverhalen van langdurig
werklozen oprijst, "is de door Foucault gebruikte metafoor van Benthams
panopticum, het gevangenisgebouw dat constante bewaking van alle gevangenen
mogelijk maakte. De centrale inspectietoren gaf de wachters volledig en
ongehinderd de mogelijkheid om de gevangenen te inspecteren." Zien zonder
zelf gezien te kunnen worden, zo konden volgens de achttiende-eeuwse
filosoof Jeremy Bentham de machthebbers de massa bespioneren, controleren
en disciplineren. Vandaag de dag voelen werklozen de hete adem van het
moderne panopticum van de staat voortdurend in hun nek. In de "centrale
inspectietoren" van toen zitten nu onder meer medewerkers van
uitkeringsinstanties die toezicht houden op de armen.

Kunst van het zwijgen

Engbersen bedient zich in het onderzoek naar "illegalen" opnieuw van deze
metafoor: "Fort Europa wordt bovenal een Panopticum Europa waarin niet in
de eerste plaats het bewaken van de fysieke grenzen centraal staat, maar
bovenal het bewaken van de rechtstaat en de toegang tot publieke
voorzieningen en arbeidsmarkten middels geavanceerde identificatie- en
controlesystemen." Engbersen neemt geen stelling tegen dat panopticum,
omdat hij er zelf juist een onderdeel van vormt.

"Illegale" migranten worden vooral ondersteund door "legale" migranten,
aldus ťťn van de uitkomsten van het onderzoek. "Onderling vertrouwen ligt
aan de basis van dergelijke ondersteuningsrelaties. Familieleden en anderen
beheersen daarnaast de kunst van het zwijgen om hun illegale verwanten niet
in gevaar of verlegenheid te brengen. Ook is men zich bewust van het gevaar
van het geschreven woord." Illegalen dragen een "geheim" met zich mee dat
ze enkel prijsgeven als dat noodzakelijk is. "Afhankelijk van de specifieke
context en situatie wordt het geheim van hun status met anderen gedeeld,
met werkgevers, verwanten, landgenoten, artsen en geliefden. Maar er is
altijd het gevaar van een lek, van verraad en onthulling." Daarbij denkt
Engbersen blijkbaar uitsluitend op het niveau van individuen. Maar "verraad
en onthulling" bestaat ook op het niveau van structuren en strategieŽn. Het
RISBO-onderzoeksteam legt namelijk vanuit "de centrale inspectietoren"
genadeloos "de geheimen" bloot van de overlevingsstrategieŽn van alle
"illegalen" in Nederland, en brengt hen zo ontzaglijke schade toe. De
wetenschappers dienen daarmee de belangen van Panopticum Europa.

Administratieve apartheid

Hebben Engbersen en zijn collega's nu de uitgesproken bedoeling om mensen
zonder papieren het leven zo zuur mogelijk te maken? Het zou hun zelfbeeld
van boven de partijen staande wetenschappers schaden als zij zichzelf als
mensenjagers zouden moeten beschouwen. Ze hebben "indringende discussies
gevoerd over de ethiek" van dit onderzoek, zo leggen ze verantwoording af.
"Voor sommige personen en instellingen die wij benaderden met het verzoek
ons in contact te brengen met mensen zonder geldige verblijfsdocumenten
waren ethische overwegingen aanleiding medewerking te weigeren."

Sommige organisaties die illegaal gemaakte mensen ondersteunen, weigeren
wegens politieke redenen steevast om aan dit soort onderzoek mee te werken,
zoals stichting De Fabel van de illegaal. "Hoofdargument tegen het doen van
onderzoek naar illegale vreemdelingen", aldus de wetenschappers, "was dat
de resultaten daarvan schadelijk zouden kunnen zijn voor deze mensen, die
toch al, zo was de assumptie, een zwakke maatschappelijke positie hebben.
Bovendien, zo luidde een ander argument, zouden uitkomsten van dergelijk
onderzoek misbruikt kunnen worden door mensen en instellingen die sterk
gekant zijn tegen migranten in het algemeen en illegale migranten in het
bijzonder. Wij zijn niet overtuigd geraakt van de geldigheid van deze
argumenten", stellen ze droogjes.

Maar keer op keer blijkt dit soort onderzoek door de overheid wel degelijk
te worden gebruikt om het beleid tegen "illegalen" nog verder aan te
scherpen. De in 2004 verschenen Illegalennota van minister Verdonk leunt
bijvoorbeeld zwaar op nieuw onderzoek van het RISBO-instituut. Dat
onderzoek maakt zichtbaar waar en hoe mensen zonder papieren wonen. De
RISBO-onderzoekers toveren de slachtoffers van het repressieve beleid om
tot daders door hen als maatschappelijk probleem apart te zetten. De
administratieve apartheid - het afsnijden van "illegalen" van de rest van
de samenleving door middel van uitsluitingswetten - staat daarbij voor de
onderzoekers niet ter discussie, maar vormt juist het vertrekpunt. Het
onderzoek richt zich dan ook niet op de overheid die mensen illegaal maakt
en het hen onmogelijk probeert te maken om te overleven, maar op de
vermeende criminaliteit van deze mensen. Zo draagt het RISBO bij aan de
dominante beeldvorming dat illegalen "de Nederlanders" overlast bezorgen,
en niet andersom. Het RISBO zegt deze kritiek te kennen, maar blijft toch
de kennis aanleveren waarmee de repressie tegen "illegalen" verder
uitgebouwd kan worden.

Wantrouwen

De ministeries van Justitie en VROM gaven opdracht en geld voor het recente
RISBO-woononderzoek. De begeleidingscommissie bestond voornamelijk uit
ambtenaren van die ministeries. De wetenschappers namen twee
"achterstandswijken" onder de loep, de Haagse Schilderswijk en het
Rotterdamse Bospolder-Tussendijken. Eerst voerden ze gesprekken met 20
"sleutelfiguren uit de wijken, die vanuit hun werk veel te maken hebben met
illegalen", voornamelijk "professionals" die hen het leven zuur proberen te
maken, zoals politie- en gemeente-ambtenaren en medewerkers van
woningbouwverenigingen. Daarnaast voerden interviewers die waren
"geselecteerd op hun etnische achtergrond", gesprekken met 65 illegalen,
met 45 woonruimte-aanbieders en met 5 "gemengde stellen" waarvan een van de
partners illegaal was.

Als een soort overheidsinformanten gingen de interviewers de wijken in op
zoek naar Marokkaanse, Turkse, Somalische en Bulgaarse "illegalen". Ook
zochten ze hun huisbazen op. "Anders dan in andere onderzoeken" konden de
"etnische" interviewers slechts beperkt "respondenten werven binnen hun
eigen netwerken". Ze hadden namelijk geen contacten in de onderzochte
wijken. Door lukraak mensen aan te spreken in koffiehuizen, moskeeŽn en op
straat wisten ze toch voldoende illegalen te ronselen en informatie van hen
af te tappen. "Om een informele en vertrouwelijke sfeer te scheppen werden
de gesprekken niet op de band opgenomen." En omdat het ging om gesprekken
tussen mensen die elkaar voor het eerst zagen, "moest er bij de
respondenten een bepaalde mate van wantrouwen worden weggenomen". Maar dat
lukte wel, want "als dank voor hun medewerking werd aan de illegalen een
beloning gegeven. Vooral de in het vooruitzicht gestelde beloning was voor
de meeste illegalen een reden om een interview toe te staan. Sommigen
spraken de hoop uit dat door mee te werken aan het onderzoek hun situatie
en die van hun lotgenoten in de toekomst zou verbeteren." De interviewers
vertelden er blijkbaar niet bij dat de overheid het onderzoek juist
gebruikt om illegalen nog meer op te jagen.

Luistervinken

Er is de onderzoekers naar "illegalen" veel aan gelegen om een progressief
imago te hebben. Wanneer de onderzoeksobjecten, de "illegalen" en hun
ondersteuners, de wetenschappers zouden herkennen als luistervinken, als de
overheidsinformanten die ze werkelijk zijn, dan zou het immers snel gedaan
zijn met de medewerking die "het werkveld" aan de onderzoeken verleent. Nu
sluit de praktijk van de wetenschappers helaas voor een deel naadloos aan
bij die van de meer goedgelovige hulpverleners. Beiden proberen namelijk
informatie over de situatie van "illegalen" naar boven te halen en door te
geven aan de overheid. Veel hulpverleners doen dat vanuit de volstrekt
naÔeve overtuiging dat de overheid niet zou weten welke ellende door haar
beleid veroorzaakt wordt. Ze gaan ervan uit dat de overheid een geweten
heeft en hopen dat geweten via het presenteren van zielige verhalen aan te
spreken. De wetenschappers doen vanuit een heel andere doelstelling -
meestal simpelweg geformuleerd vanuit ministeries - in de praktijk dus
hetzelfde: informatie naar boven halen en doorgeven aan de overheid. Veel
onderzoekers weten zich zo te nestelen in kringen van
illegalenhulpverleners, en fungeren daar als de ogen en oren van de overheid.

In het recente onderzoek wordt "illegaliteit" steevast in ťťn adem genoemd
met "criminaliteit" in zwarte "achterstandswijken". Zo versterkt men het
racistische vooroordeel dat "buitenlanders" altijd problemen geven.
Sociologiestudenten van de universiteit van Amsterdam interviewden 51
bewoners uit de twee wijken heel tendentieus over "ervaringen met
criminaliteit, gevoelens van onveiligheid, de leefbaarheid van de buurt en
de aanwezigheid van illegalen". Hoewel eerder RISBO-onderzoek keer op keer
heeft aangetoond "dat slechts een minderheid van de illegalen betrokken is
bij criminaliteit", vormde de vraag naar hun vermeende criminaliteit ook nu
weer het middelpunt van de gesprekken. Een niet alleen stigmatiserende,
maar ook onzinnige vraag. Want vrijwel niemand van wie bijvoorbeeld een
fiets wordt gestolen, weet of de anonieme dief een verblijfsvergunning heeft.

"De meeste illegalen versterken waarschijnlijk hoogstens het gevoel van
onveiligheid doordat zij door hun aanwezigheid het aantal allochtonen in de
wijk doen toenemen", erkennen de wetenschappers. "Tijdens de gesprekken
komt regelmatig naar voren dat buurtbewoners uit beide wijken zich niet
zozeer onveilig voelen door de aanwezigheid van illegalen in de wijk, maar
dat vooral autochtone buurtbewoners zich soms onveilig voelen omwille van
het grote aantal allochtone bewoners en de infrastructuur (etnische
winkels, moskeeŽn, etc) die daaromheen vorm heeft gekregen." Hoog tijd voor
een onderzoek naar racisme onder "vooral autochtone buurtbewoners", zou je
zeggen. Maar voor dat soort onderzoek geven ministeries geen geld en geen
opdracht.

Harry Westerink is medewerker van stichting De Fabel van de illegaal, een
organisatie in Leiden die mensen zonder verblijfsvergunning ondersteunt
(zie ook de websites <www.defabel.nl> en <www.gebladerte.nl).

Bronnen

- "De ongekende stad 1. Illegale vreemdelingen in Rotterdam", Jack Burgers
en Godfried Engbersen (red.), uitgeverij Boom, 1999.

- "De ongekende stad 2. Inbedding en uitsluiting van illegale
vreemdelingen", Godfried Engbersen, Joanne van der Leun, Richard Staring en
Jude Kehla, uitgeverij Boom, 1999.

- "Discipline, toezicht en straf", Michel Foucault, Historische Uitgeverij,
2001.

- "De ruimtelijke spreiding en huisvesting van illegale vreemdelingen", A.
Leerkes, M. van San, G. Engbersen, M. Cruijff en P. van der Heijden, RISBO,
2004.

- "Wetenschappers willen bij steungroepen snuffelen", Eric Krebbers. In:
Fabel Archief <www.gebladerte.nl/10464f28.htm>.


***********************************************
Wil je regelmatig (max. 2 x per week) actie-aankondigingen en
discussiestukken van De Fabel ontvangen? Stuur een e-mailtje naar
info@defabel.nl met daarin "Fabel Nieuws". Afmelden met een mailtje " stop
Fabel Nieuws" . Alle "Fabel Nieuws"-berichten vind je ook op
www.defabel.nl/e01.htm

***********************************************

DE FABEL VAN DE ILLEGAAL
Koppenhinksteeg 2, 2312 HX Leiden, The Netherlands
+31-71-5127619 (tel), +31-71-5134907 (fax),
info@defabel.nl (e-mail),
www.defabel.nl (Website), www.gebladerte.nl (Archief).
Bereikbaar op werkdagen/open at workdays: 14:00-17:00.
Spreekuur illegalen: woensdag/
consultation for undocumented: wednesday 14:00-17:00.
Girorekening 4418467 t.n.v. De Fabel van de illegaal, Leiden.

----------------------------------------------------------------
This message was sent using IMP, the Internet Messaging Program.

*******
*******
****** The A-Infos News Service ******
News about and of interest to anarchists
******
COMMANDS: lists@ainfos.ca
REPLIES: a-infos-d@ainfos.ca
HELP: a-infos-org@ainfos.ca
WWW: http://www.ainfos.ca/
INFO: http://www.ainfos.ca/org

-To receive a-infos in one language only mail lists@ainfos.ca the message:
unsubscribe a-infos
subscribe a-infos-X
where X = en, ca, de, fr, etc. (i.e. the language code)



A-Infos Information Center